Paul Luttikhuis, Frans van Leeuwen, Kasper Jansen, Jan Vollaard

De Staat Louis Andriessen - De Staat door The Schoenberg Ensemble o.l.v. Reinbert de Leeuw (Elektra Nonesuch 7559-79251-2) . Stan Getz Stan Getz: Serenity (Emarcy 838770-2) . Paul Termos Paul Termos Tentet: Shakes & Sounds (Geestgronden 5, distributie: BVHaast) Luc Houtkamp: The Songlines (X-OR CD 1, distributie: Postbus 13435, 2501 EK, Den Haag). . Aaron Neville Aaron Neville: Warm Your Heart (A&M 397 148) . Kraftwerk Kraftwerk: The Mix (EMI 79 6671) . Mozart Mozart in Holland: Philips 432 788-2.

De Staat Tijdens het Holland Festival 1978 werd in Carre De Staat van Louis Andriessen uitgevoerd door het Nederlands Blazers Ensemble onder leiding van Lucas Vis, met onder anderen Reinbert de Leeuw als pianist. Van die uitvoering maakte Donemus een live-opname die op de plaat werd gezet. Het klonk allemaal fris en verrassend: minimal music op zijn Hollands, dat wil zeggen droger, gevarieerder en energieker dan de Amerikaanse variant. Aan de nieuwe cd-opname, op het Amerikaanse label Nonesuch, wordt opnieuw door Reinbert de Leeuw deelgenomen, maar nu als dirigent van het inmiddels zeer gevestigde Schonberg Ensemble (helaas zijn in de uitgebreide lijst van uitvoerenden in de toelichting de namen van beide pianisten vergeten). In vergelijking met de opname uit 1978 klinkt de nieuwe een stuk beter, en niet alleen dank zij de digitale techniek. Er is de laatste tien jaar grote vooruitgang geboekt in het omgaan met de taal van bepaalde moderne muziek (en Andriessen heeft daaraan met het zoeken naar nieuwe gezelschappen die beter pasten bij zijn muziek zeker een bijdrage geleverd). De toon is krachtiger, de akkoorden zijn geprononceerder, het muzikale gebaar zelfverzekerder. Toch heeft die oude opname een grote charme. Het is bijna alsof Andriessens muziek de perfectie van het Schonberg Ensemble nauwelijks verdraagt, alsof zij daardoor iets van haar oorspronkelijkheid verliest en te klinisch wordt. Je zou bijna denken dat Andriessen het gezelschap waarbij geen 'discrepantie tussen de muziek en de produktie ervan' bestaat, beter nog niet had kunnen vinden.

Louis Andriessen - De Staat door The Schoenberg Ensemble o.l.v. Reinbert de Leeuw (Elektra Nonesuch 7559-79251-2)

Stan Getz Kort nadat Stan Getz vernomen had dat hij nog maar een paar jaar te leven had - hij overleed 6 juni - trad hij op in de Kopenhaagse club Montmartre. Het had iets van een thuiswedstrijd, want hij had jarenlang in Scandinavie gewoond en het publiek was zeer op zijn hand. De Deense omroep maakte opnamen en een deel daarvan verscheen in 1989 op het veelgeprezen album Anniversary. Op het nu uitgebrachte Serenity vinden we een tweede set van het bewuste concert van 6 juli 1987. Een tweede set maar geen tweede keus, want ook in de vijf lange stukken op deze cd speelt Getz of zijn leven er van afhangt. Het repertoire met standards als Green Dolphin Street en I remember You is overbekend en ook de Kenny Barron compositie Voyage heeft de saxofonist al eens eerder vastgelegd (op de gelijknamige Black Hawk lp). Bezwaarlijk is dit echter niet, omdat Getz binnen bekende kaders altijd wel weer voor verrassingen wist te zorgen. Opmerkelijk is bij voorbeeld het eind van I love you waarin hij beurtelings Bud Freeman en David Murray lijkt te persifleren. Het vaste trio met naast Barron bassist Rufus Reid en drummer Victor Lewis, doet er alles aan om Getz' milde geluid zo mooi mogelijk uit te laten komen. En wie wil weten wat Serenity betekent, luistere naar Falling in Love, in het bijzonder naar de noten aan het eind. Zo verliefd zijn en zo sterven, daar zou iedereen voor tekenen.

Stan Getz: Serenity (Emarcy 838770-2) Paul Termos 'Eenvoud en raffinement', antwoordde componist-saxofonist Paul Termos drie jaar geleden toen ik hem vroeg wat hij nastreefde met zijn net opgerichte Tentet. Dat hij het ideaal van toen trouw gebleven is, blijkt duidelijk uit Shakes & Sounds, een speelse cd vol verrassende wendingen. Het met grote zorg samengestelde repertoire knispert als vers gevallen sneeuw en is rijk aan contrasten, van het op een ijselijke triller gebaseerde titelstuk waarmee de cd begint tot het exotisch wiegende Zing mij na. Termos is gek op groteske effecten: knetterende koper, 'overstuurde' saxofoons en daverende slagwerkaccenten. Exemplarisch is Sam the Sam was a Pharao, een hoogst persoonlijke verwerking van de hit Wooly Bully die in 1965 bijna een half jaar lang op de Nederlandse Top 40 stond. De meer poetische kant van Termos komt vooral tot uitdrukking in Portrait of the Invisible Man dat met zijn ruim tien minuten verreweg het langste stuk van de cd is. Ook het overige materiaal stempelt Shakes & Sounds tot een volwassen en prikkelende opvolger van Solo 84-85 waarmee Termos zich in 1986 voor de leeuwen wierp. The Songlines van de Haagse saxofonist Luc Houtkamp doe in enkele opzichten aan die solo lp van Termos denken: Houtkamp zoekt even naarstig naar 'gekke' geluiden en is net als Termos niet gauw tevreden. Een verschil tussen de beide saxofonisten is er ook: Houtkamp is strenger in de leer, werkt zijn ideeen consequenter uit en heeft nog meer lak aan wat een toevallige passant er van zou kunnen vinden. Van hen moet Houtkamp het vermoedelijk ook niet hebben, eerder van 'minimalisten' en gezien het geheimzinnige Korthals XIV en idem XV misschien zelfs van New Age-aanhangers.

Paul Termos Tentet: Shakes & Sounds (Geestgronden 5, distributie: BVHaast) Luc Houtkamp: The Songlines (X-OR CD 1, distributie: Postbus 13435, 2501 EK, Den Haag).

Aaron Neville Geen soulzanger heeft een zo herkenbare stijl als Aaron Neville, de gespierde falsetzanger uit New Orleans die zich al in 1966 onsterfelijk maakte met het weemoedige Tell It Like It Is. Als lid van de familiegroep The Neville Brothers oogst Aaron nu meer succes dan ooit, mede dank zij de duetten die hij met Linda Ronstadt zong op haar laatste album Cry Like A Rainstorm. Na de gezamenlijke hit Don't Know Much ontfermde Ronstadt zich als producer over Neville's langverwachte soloplaat Warm Your Heart, bijgestaan door haar vaste technicus George Massenburg. Ook andere leden van de Californische muziekmafia als gitarist Ry Cooder, drummer Jim Keltner en de lange tijd van het toneel verdwenen zangeres Rita Coolidge zijn van de partij, terwijl het songmateriaal varieert van een eerbiedige koor- en orkestversie van het Ave Maria tot breekbare interpretaties van songs van John Hiatt, Allen Toussaint, Burt Bacharach en Randy Newman. Louisiana 1927 van laatstgenoemde krijgt een dusdanig smartelijke vertolking, dat het lijkt of Aaron Neville ter plekke verslag doet van de historische overstromingsramp in het stadje Evangeline. Melancholieke ballades blijven zijn specialiteit en zijn muziek heeft een hoog eerlijkheidsgehalte, waardoor Warm Your Heart met glans tot de mooiste soulplaten van de laatste jaren behoort.

Aaron Neville: Warm Your Heart (A&M 397 148) Kraftwerk Weinig Duitse popmuzikanten genieten zoveel internationaal respect als de leden van Kraftwerk, het computercollectief dat bekend werd met langgerekte synthesizercollages als Autobahn en Trans Europa Express. Het viertal experimenteerde als eerste met computers in plaats van traditionele muziekinstrumenten en sinds de vroege jaren zeventig voert Kraftwerk campagne om de ziel van de machine bloot te leggen. Nu velen het eens zijn over Kraftwerks invloed op de vroegste ontwikkelingen van de Amerikaanse hiphop - Afrika Bambaataa betaalde zelfs royalties voor de gebruikte samples in zijn Planet Rock - is de tijd rijp voor een overzicht van de beste nummers, zeker nu de muzikale machine in creatief opzicht tot stilstand lijkt te komen. The Mix omvat digitaal gereviseerde versies van alle hoogtepunten, waarbij het hitje The Model uit 1978 opvallend achterwege blijft. Minstens zo opmerkelijk is de nieuwe versie van Radioactivity, ooit een lofzang op de verworvenheden van kernenergie en moderne massacommunicatie. “Stop Radio Activity”, horen we de robotstemmen van Kraftwerk nu luid en duidelijk declameren, terwijl het woordje 'Tsjernobyl' nadrukkelijk aan de schaarse songtekst is toegevoegd. Nog niet eerder klonk computermuziek zo onderhoudend, al was het alleen maar om oersimpele teksten als 'I am the operator with my pocket calculator' en de onovertroffen stereo-effecten van het tot negen minuten ingekorte Autobahnepos. Kraftwerk: The Mix (EMI 79 6671)

Mozart Mozart was rond zijn tiende verjaardag zeven maanden in Holland en schreef - voorzover hij niet doodziek was - in die periode zo'n anderhalf uur muziek, te veel om 225 jaar later op een cd te kunnen zetten. Op de Philips-cd 'Mozart in Holland' staan nu 72 minuten en 28 seconden vroege Mozartmuziek. Van de zes sonates voor klavecimbel en viool ontbreken er drie: de KV-nrs 26, 28 en 29. Als men dat positief wil bezien is het voordeel dat het zo gevarieerde karakter van de Mozarts Hollandse produktie daardoor nog sterker uitkomt. De klankdiversiteit op deze cd wordt ook nog vergroot door het gebruik van de piano in de voor klavecimbel geschreven liedvariaties. De 'Hollandse' KV-nrs zijn 22 tot en met 32, sinds enige tijd aangevuld met KV 45a, de Symfonie nr 7a Alte Lambacher, waarvan we sinds kort op grond van een aantekening van vader Leopold Mozart weten dat die in Den Haag werd geschreven. De twee symfonieen nrs 5 en 7a behoorden tot het min of meer vrije werk van de jonge Mozart, al stonden ze ook geheel in dienst van het geld verdienen met concerten. De andere composities hadden nog praktischer aanleidingen: de acht variaties op Laat ons juichen Batavieren en de zeven variaties op een verbasterde versie van het Wilhelmus dienden de ontwikkeling van Mozarts eigen muzikale vaardigheden en plezierden het Stadhouderlijke Hof. De aria Conservati fedele schreef hij voor prinses Caroline, aan wie hij ook de Sonates voor klavecimbel en viool opdroeg. En voor de Haagse festiviteiten rond de 18de verjaardag van haar broer Willem V in 1766 schreef Mozart de 17-delige potpourri Galimathias musicum. Het is voor ons wel bijzonder wat hier klinkt. In de twee korte symfonieen (zeven en achteneneenhalve minuut!), geanimeerd en in de langzame deeltjes prachtig gespeeld door de Academy of St Martin in the Fields, hoort men al de aanzet tot de latere briljante werken. En het diverterende Galimathias musicum heeft een opmerkelijk cynisch-vermanend koorintermezzo: “Eitelkeit! Eitelkeit! Ewig's Verderben! Wenn all's versoffen ist, gibts nichts zu erben.” Zelfs molto adagio gezongen duurt het slechts 38 seconden en het moet de vrolijke stemming tijdens het feestdiner in Paleis Noordeinde toch even hebben overschaduwd. Hanna Schwarz zingt Conservati fedele wel niet erg mooi, maar klaveciniste Blandine Verlet en violist Gerard Poulet geven fraaie vertolkingen van de drie Sonates, speciaal het etherische KV 27. In het bijgesloten uitvoerige boekje vertelt Willy Lievense vrijwel alles wat er over Mozart in Holland is te vermelden, maar nauwelijks iets over zijn ernstige ziekte waaraan hij hier bijna bezweek. Onnodig verwarrend is de vermelding van nummers op buiten- en binnenkant van het doosje, die niet overeenkomt met die van de tracks, waarvoor men de inlay eruit moet peuteren. Maar desondanks is dit voor een bescheiden prijs (ca. (f) 40,-) een plaatje dat besteed is aan elke Nederlandse Mozartliefhebber.

Mozart in Holland: Philips 432 788-2.