Ludwig breidt kunstimperium uit

AKEN, 28 JUNI. Waar tien jaar geleden nog zo'n 10.000 paraplu's per dag werden gemaakt, is gisteren in Aken het Ludwig Forum fur internationale Kunst geopend. De uit gele baksteentjes opgetrokken fabriek uit 1927, ooit de grootste paraplufabriek ter wereld, ontworpen door Bauhaus-architect Josef Bachmann, beheert nu zo'n 5.000 kunstwerken uit de collectie van 'der Pralinenmeister'. In het onopvallende gebouw, gelegen aan een 'industrieel' getinte, Akense randweg, zijn verder ateliers, een schildersschool voor kinderen, een aula met elektronische snufjes en 6.000 vierkante meter expositie-ruimte ondergebracht.

De liefde voor de beeldende kunst bloeit tussen Rijn en Maas. Steden als Keulen, Dusseldorf, Monchengladbach, Neuss, Krefeld, Luik en Maastricht hebben de een na de ander een nieuw museum geopend of beschikken inmiddels over ver gevorderde nieuwbouw- of uitbreidingsplannen. 'Die neue ART Museum' in Aken, vernoemd naar initiatiefnemer prof. dr. dr. honoris causa multiplus Peter Ludwig, verzamelaar van kunst, eretitels en chocoladefabrieken. Joannes Rau, de minister-president van Nordrhein-Westfalen opende gisteren het nieuwe museum. Rau moet zich een beetje ongemakkelijk hebben gevoeld, want juist boven de hoofden van de genodigden torent een liefdespaar, meer dan levensgroot en fel realistisch op het hoogste punt van het genot vereeuwigd. De vrouw, in wie wij zonder moeite europarlementarier Ilona Staller (alias La Cicciolina, de ster uit de pornofilm 'Cioccolata') herkennen, ligt met open mond in de armen van haar minnaar Jeff Koons. Chocoladefabrikant Ludwig hoefde volgens eigen zeggen maar een minuut na te denken voordat hij besloot er tweehonderdduizend dollar voor te betalen, “want Koons is net zo provocerend als destijds de Pop-art”. Dat Peter Ludwig en zijn vrouw Irene Monheim hun gasten nu moeten ontvangen in een afgedankt fabrieksgebouw aan de rand van de stad, is niet altijd naar hun zin geweest. Het kinderloze 65-jarige echtpaar, steevast aangeduid als het 'Sammlerehepaar', woont in Aken. Maar hun stad kwam er tot nu toe bekaaid vanaf in de spreiding van de gigantische collectie oude en moderne kunst, die zij na de oorlog, ter waarde van 450 miljoen Duitse marken, vergaard hebben. Al in de jaren zeventig werd het duidelijk dat het Akense deel van de collectie toe was aan een ruimer onderkomen. De Ludwigs en het stadsbestuur besloten een prijsvraag uit te schrijven, die meer dan honderd inzendingen opleverde. De winnaar, professor Wilhelm Kucker uit Munchen, kreeg een krappe CDU-meerderheid in de gemeenteraad achter zich. Dat vond Peter Ludwig onverteerbaar: over een dergelijk project moest consensus bestaan, anders hoefde men niet op hem te rekenen. Daarop stelde de SPD voor om in navolging van Turijn (het Lingotto-project), Bordeaux (Les Entrepots) en Parijs (het Gare d'Orsay) de fabriek van Emil Bauer als museum in te richten. Iedereen was enthousiast, behalve de collectioneurs zelf. “Ik heb ondanks al mijn reserves toch met het plan ingestemd en nu ben ik zelf ook enthousiast. Dit is een triomf voor de democratie. Wij hebben de ontwikkeling van het Forum nooit gestuurd, we hebben alleen geholpen,” zei Ludwig. Het Ludwig Forum mag geen bewaarplaats voor westerse kunst worden, maar moet een constant actueel overzicht bieden van wat er in de eigentijdse kunst in de hele wereld gaande is, luidt het uitgangspunt van Peter Ludwig en de directeur van het Forum, Wolfgang Becker. “Van hier uit onstaan nieuwe maatstaven voor de ontwikkeling van de kunst,” zegt Becker. Om dat pretentieuze doel te bereiken kan hij putten uit de Ludwig-collectie, die elke dag met de aankoop van een kunstwerk wordt uitgebreid. De Forum-directie selecteert de tentoon te stellen werken, de stad Aken draagt zorg voor onderhoud en personeelsbeleid. In ruil daarvoor heeft de gemeente 73 werken permanent in bruikleen gekregen en heeft Ludwig Aken gekozen als zetel voor zijn omstreden Ludwigstichting. Tegenstanders zien daarin een op geld gebaseerde machtsconcentratie die bepaalt wat er in de kunst gebeurt en die creativiteit in de weg staat. Het nieuwe Forum viert de opening met maar liefst drie tentoonstellingen; 'Ostkunst-Westkunst', met eigentijdse doeken, beelden en installaties uit Europa en Amerika en uit het voormalige oostblok, 'Transparenz-Transzendenz', over de toepassingen van plexiglas, folie en optische lenzen, waardoor vreemde effecten optreden op foto's en sculpturen, en een kleine beelden-expositie, samengesteld door enkele studenten kunstgeschiedenis. In de glooiende beeldentuin staan nog wat vrolijke sculpturen van Horst Antes opgesteld. Het echtpaar Ludwig, dat zich eerst op Pop-art, hyper- en fotorealisme toelegde, verzamelt sinds eind jaren zeventig vooral kunst in het oostblok, eerst in de toenmalige DDR en Bulgarije, later in Hongarije en vooral in de Sovjet-Unie. Vrij recent is de royale aandacht voor de Cubaanse schilderkunst. Ludwig stelde gisteren nadrukkelijk dat museale drempelvrees in het Forum uit den boze is. Alles is dan ook in het werk gesteld, zo lijkt het, om die drempelvrees te vermijden. Het met daglicht overgoten fabrieks-complex interieur oogt uitnodigend. De bezoeker krijgt net zoals in een warenhuis van alle kanten iets aangeboden. Er zijn in de centrale hal geen 'sacrale' ruimtes gecreeerd, met een medidatieve leegtes en subtiele verlichting. Nee, het is een complex om tussen het boodschappen doen door, even naar binnen te lopen. En omdat “didaktiek hier hoog in het vaandel staat”, aldus Ludwig, zijn de meeste kunstwerken voorzien van een toelichting over het 'hoe en waarom'. Terzijde van het centrale hal, in afzonderlijke 'kapellen' hebben de 'Meisterwerke' uit de Ludwig-collectie een plaats gekregen. Hier hangen drie grote Picasso's uit de jaren zestig, vroege werken van Frank Stella, Rauschenberg, Andy Warhol, Georg Baselitz, A.R. Penck, Christo, Gerhard Richter en Jasper Johns, wiens abstracte schilderij 'Shade' het kostbaarste werk is van de gehele Ludwig-collectie. Het Forum is inmiddels het 21ste museum dat delen uit de Ludwig-collectie onder zijn hoede heeft. Het is blijkbaar de bedoeling dat kunstwerken gaan rouleren, want in Aken zijn nu doeken van Malcolm Morley en enkele 'Oostduitsers' te zien die tot voor kort in Boedapest hingen. Voorlopig komt er geen eind aan de expansie-drift van Ludwig, zo bleek. De onderhandelingen met Moskou over een Ludwig-museum daar zijn nog in volle gang. Verdere details wilde de 'Konig der Modernen' niet kwijt.