Kraakvrije klaagzangen; De verzamelde singles van het Stax- Volt-label

The Complete Stax-Volt Singles 1959-1968 (Atlantic 782218). Box met 9 cd's en boekje. Prijs (f) 236,90.

Met de dood van de soulzanger Otis Redding kwam een einde aan de gouden jaren van het Stax-Volt-label. Tot dan hadden Sam & Dave, Booker T. & The MG's en Rufus Thomas gezorgd voor een lange reeks hits. Onlangs verscheen een box van negen cd's met alle singles van het Stax- Volt-label uit de periode 1959-1968. Naast de bekende hits bevat de collectie een schat aan onbekende, obscure en nooit in Nederland uitgebrachte nummers “Het was alsof er een macabere feestdag werd gevierd,” schreef een Amerikaans muziekblad over de begrafenis van soulzanger Otis Redding in Macon, Georgia. “De stad die voorheen nauwelijks aandacht had getoond voor het succes van de ster die in haar straten was opgegroeid, liep massaal uit om The Big O nog een laatste keer welkom te heten. Burgemeester Thompson verklaarde plechtig dat Macons beroemdste inwoner niet snel vergeten zal worden, wegens de goodwill die hij voor zijn stad heeft gekweekt. Alleen een benzinepomphouder in het centrum, vroeg zich af waar al die drukte in hemelsnaam voor nodig was.” De 26-jarige Otis Redding bevond zich op het toppunt van roem, toen hij op zondagmiddag 10 december 1967 om het leven kwam bij een vliegtuigongeluk. Met zijn begeleidingsgroep The Bar-Kays was hij op weg naar een optreden, toen hun tweemotorige Beechcraft-vliegtuigje neerstortte in het Mononameer vlakbij Madison, de plaats van bestemming. Enkele maanden eerder had Redding naast Jimi Hendrix en The Jefferson Airplane geschitterd op Monterey Pop, het eerste grote hippiefestival. Nadat hij zijn naam had gevestigd met hartverscheurende soul-manifesto's als Respect en Try A Little Tenderness, zocht Redding erkenning bij het blanke poppubliek. Over succes in de rhythm & blueshitparade had hij niet te klagen, maar zijn enige nummer 1 in de 'officiele' hitlijst van Billboard kreeg hij pas na zijn dood, met het wonderschone (Sittin' On) The Dock Of The Bay. Het zou de geschiedenis in gaan als de grootste hit van het Stax-Voltlabel, de kleine platenmaatschappij uit Memphis die een onuitwisbaar stempel drukte op de gouden jaren van de soulmuziek. De negendelige cd-box Stax-Volt, The Complete Singles 1959-1968 biedt een overzicht van alle 45 toerenplaten, die in die periode via het moederbedrijf Atlantic werden uitgebracht. Stax werd, eerst nog onder de naam Satellite, opgericht door Jim Stewart, een bankbediende die in zijn vrije tijd viool speelde bij country & westernbands, en zijn zus Estelle Axton, een onderwijzeres die een tweede hypotheek op haar huis afsloot om een professionele bandrecorder te bekostigen. De onderneming begon in de garage en verhuisde enige tijd later naar een voormalige bioscoop in de zwarte wijk van Memphis, dat in het begin van de jaren zestig nog grotendeels was gesegregeerd. In het vroegere limonade- en popcornstalletje van de bioscoop begon Estelle de Satellite-platenwinkel, die al snel uitgroeide tot een proeflaboratorium voor de opwindende rhythm & bluesmuziek. Stadgenoot Sam Phillips had enkele jaren eerder iets dergelijks in gang gezet, toen zijn Sun-studio een verzamelplaats werd voor talent op het gebied van blues en rockabilly. Zijn grootste ontdekking was de jonge Elvis Presley. Op een vergelijkbare manier oefende Stax aantrekkingskracht uit op een keur aan veelbelovende muzikanten, songschrijvers en zangtalent, vaak geschoold in het gospelkoor van de plaatselijke baptistengemeente. Zwarte muziek De eerste successen werden geboekt door discjockey Rufus Thomas en zijn 18-jarige dochter Carla. Haar liedje Gee Wiz schreef ze toen ze zestien was. Jim Stewart produceerde het zelf, omdat de ingehuurde orkestleider niet kwam opdagen bij de opnamesessie. De plaat van de aanvankelijk als tienerster geafficheerde Carla Thomas werd een nationaal succes. Voor de distributie werd vanaf dat moment de hulp ingeroepen van het grotere, in New York gevestigde Atlantic, dat als label van Ray Charles en The Drifters thuis was in de rhythm & blueswereld. Voor Stax brak de gouden periode in 1962 aan met het instrumentale Green Onions van de huisband Booker T. & The MG's. Als begeleidingsgroep van veel Stax-artiesten, speelde dit viertal een cruciale rol in de ontwikkeling van de zuidelijke soulmuziek. Toonaangevend waren het swingende orgelspel van Booker T. Jones en de dwars door de ziel snijdende gitaarpartijen van Steve Cropper. Booker T. zat nog op school en moest vrij vragen voor zijn eerste grote televisie-optreden. Met bassist Donald 'Duck' Dunn en drummer Al Jackson lieten zij op tientallen onvergetelijke soulplaten horen hoe 'zwarte' muziek gespeeld hoorde te worden. Sommige Engelse fans schrokken dan ook toen ze twee jaar later bij de eerste Europese Staxtournee met eigen ogen konden zien dat de helft van Booker T. & The MG's uit blanken bestond. Weliswaar hadden Dunn en Cropper van jongsaf aan geluisterd naar authentieke blues- en rhythm & bluesmuzikanten, maar op het podium konden (en wilden) ze hun huidskleur niet geheim houden. De raciale integratie die in het gewone leven moeizaam op gang kwam, was bij Stax allang werkelijkheid. Vooral Steve Cropper manifesteerde zich in de opnamestudio als een ideeenrijke muzikant, die zijn naam vaak op de platenlabels gedrukt zag wegens zijn bijdragen aan de composities en arrangementen. Zijn produktiviteit werd alleen overtroffen door die van het songschrijversduo David Porter en Isaac Hayes, vooral bekend door de liedjes die ze schreven voor Sam & Dave. Nadat Otis Redding zijn bijnaam 'Mister Pitiful' wereldkundig had gemaakt en Rufus Thomas een dansrage had ontketend met Walking The Dog, droeg het uit Miami afkomstige zangduo Sam Moore en Dave Prater bij aan de reeks klassieke Stax-hits. Hun doorleefde stemmen spetterden uit de groeven in Hold On, I'm Coming en Soul Man, terwijl ze met het When Something Is Wrong With My Baby de definitieve soulballade maakten. Klaagzang Afgezien van deze voor de hand liggende hoogtepunten, bevat de kraakvrije singles-collectie een schat aan minder bekende, obscure en nooit eerder in ons land uitgebrachte juweeltjes. Eddie Floyd vestigde in een klap zijn naam met het dwingende Knock On Wood, maar ook zijn later door Bruce Springsteen gecoverde Raise Your Hand mag er zijn. Een van de meest onderschatte soulzangers op Stax was William Bell, de man die met het melancholieke You Don't Miss Your Water, een van de mooiste klaagzangen voortbracht en die Otis Redding een diepgevoeld In Memoriam meegaf met Tribute To A King. Een buitenbeentje is bluesmuzikant Albert King, die in I Love Lucy de liefde aan zijn gitaar betuigt. Andere artiesten als Wendy Rene, Ruby Johnson en Ollie & The Nightingales werden wegens gebrek aan succes weggelaten uit de annalen van de popmuziek, maar doen om puur muzikale redenen niet onder voor hun beroemde collega's. Weer anderen, zoals kaalkop Isaac Hayes en de lelijke Johnnie Taylor, werden pas na de Atlantic-jaren grote sterren. Er schuilt een klein addertje onder het gras, want wie de meer dan tien uur muziek van The Complete Stax-Volt Singles in huis haalt, heeft nog steeds geen volledig overzicht van alle Staxhits. Strikt genomen is er geen sprake van opzettelijke misleiding, want de jaartallen staan er keurig bij. Maar wat de buitenkant niet vermeldt, is dat Stax nog tot ver in de jaren zeventig bestaan heeft, zij het niet meer gelieerd aan Atlantic. In die latere periode verschenen minstens zo onvergetelijke singles van The Staple Singers, Jean ('Mr. Big Stuff') Knight, The Dramatics en de eerder genoemde Isaac ('Theme From Shaft') Hayes. Maar het is waar: met de dood van Otis Redding kwam een abrupt einde aan de bloeitijd van de sprankelende jaren zestig-soul, muziek die nog altijd navolging vindt bij jonge (of is het vroeg oude?) helden als Robert Cray en Lenny Kravitz.