Gerechtshof VS verliest laatste liberaal

WASHINGTON, 28 JUNI. Justice Thurgood Marshall, levend monument van de burgerrechtenbeweging, heeft gisteren, een week voor zijn 83ste verjaardag, bij president Bush zijn ontslag bij het Amerikaanse Hooggerechtshof ingediend. Hij was niet alleen de enige zwarte maar ook de enig overgebleven links-liberaal in het negen koppen tellende gezelschap. Hij is wel vergeleken met Martin Luther King.

Verwacht wordt dat het Hooggerechtshof na zijn vertrek nog verder de conservatieve richting op zal gaan. Vorig jaar vertrok de op een na laatste links-liberaal van het Hof, opperrechter William Brennan. Hij werd vervangen door een onbekende rechter uit New Hampshire, David Souter. De beslissingen van het Hooggerechtshof dit jaar waren duidelijk stappen terug ten opzichte van eerdere liberale uitspraken of nuanceringen daarvan. Zo keurde het Hof een maand geleden een verbod op het noemen van de mogelijkheid van abortus voor zwangere vrouwen goed. Het verbod geldt voor artsen die werken bij hulpklinieken die subsidie ontvangen van de federale overheid. Dit wordt algemeen gezien als een stap terug van Roe versus Wade, de uitspraak die het recht op abortus constitutioneel vastlegde. Gisteren werd een veroordeling tot levenslang zonder vervroegde invrijheidsstelling bekrachtigd van iemand die in de deelstaat Michigan voor het eerst van zijn leven met een halve kilo cocane werd betrapt. Ook mogen, volgens een uitspraak van het Hof, familieleden van vermoorde slachtoffers getuigen bij een rechtbankjury die moet beslissen over de doodstraf van de verdachte. Bij de laatste twee uitspraken gisteren keek Thurgood Marshall lang en veelbetekenend naar zijn vroegere collega Brennan, die in de speciale gastenbank zat. “Macht, niet rede, is de nieuwe pasmunt in de besluitvorming van dit Hof”, had hij in zijn dissenting opinion geschreven. De in 1967 door president Johnson benoemde Marshall werd steeds eenzamer in het Hof. Zijn belangrijkste prestaties waren vooral de dissenting opinions, die soms later tot positief recht werden. Hij wordt gezien als de eeuwige dissident. Hij zag dat zijn links-liberale oppositie langzamerhand een verloren zaak was. Conservatieven hadden zijn ontslag geeist omdat hij niet hard meer zou werken. Hij zou vaak televisie kijken in zijn kantoor. Hoewel hij altijd zei dat hij tot zijn dood zou aanblijven, besloot hij toch er eerder mee op te houden. Zijn ontslag verraste iedereen. In zijn ontslagbrief noemde hij zijn “gevorderde leeftijd en medische toestand” als redenen. President Bush heeft gezegd dat hij snel een nieuwe opperrechter wil benoemen, die “een hele tijd kan dienen”. Hij staat onder druk om Marshall door een ander uit een minderheidsgroep te vervangen. Er rouleren verscheidene namen van conservatieve Republikeinse vrouwelijke, zwarte of latino juristen. Bush zou de voorkeur geven aan iemand met ervaring als rechter, zodat bekend is wat voor soort uitspraken te verwachten zijn. Een verdere verschuiving naar rechts van het Hof zou de rechtspositie van de verdachte in het strafproces kunnen verzwakken. Het valt niet te verwachten dat het Congres de uitspraken van het Hof op dit gebied zal ontkrachten, omdat de kiezers over het algemeen harde maatregelen tegen misdaad wensen. Als het Hof terugkomt op het recht op abortus, op het verbod op klassikaal gebed in de openbare school en op positieve discriminatie, zal het liberalere Congres proberen de uitspraken via nieuwe wetgeving ongedaan te maken. In het algemeen neigt een conservatief Hof naar meer wetgevingsvrijheid voor deelstaten. Marshalls grote overwinningen bestaan juist in het inperken van de wetgevingsvrijheid van deelstaten. In 1954 won hij als burgerrechtenadvocaat de historische zaak Brown versus Board of education, waarbij de Amerikaanse scholen gedesegreerd werden. Bij de lagere rechters wilde hij bewijzen dat de faciliteiten voor zwarten aanzienlijk slechter waren dan die voor blanken, maar bij het Hof vocht hij het segegratiebeginsel “gescheiden maar gelijk” zelf aan. Marshall is de enige opperrechter die de onderkant van de samenleving uit eigen ervaring kent en die verdachten tegen de doodstraf verdedigt. Hij heeft de segretatie persoonlijk ervaren. Hij vertelde eens hoe een in Texas woonachtige zwarte man, die hij moest verdedigen, bij zijn aankomst reeds gelyncht was. Toen hij tijdens de terugweg op een station in Mississippi moest overstappen, werd hij door een blanke met de dood bedreigd. Dit jaar is er een gedramatiseerde televisiefilm over zijn leven gemaakt en uitgezonden. Marshalls voornaam Thurgood is de afkorting van de naam van zijn overgrootvader, een slaaf, die Thoroughgood heette. Zijn vader was steward bij een blanke watersportvereniging. Zelf ging hij rechten studeren en in de jaren dertig werd hij advocaat en kwam hij aan het hoofd te staan van de juridische afdeling van de 'National Association for the Advancement of Colored People' (NAACP). In die functie reisde hij heel het land door om arme zwarten te verdedigen. In 1961 werd hij rechter, later sollicitor general (landsadvocaat). In de laatste functie kreeg hij ook burgerrechtenzaken. Van de 32 zaken die hij als NAACP-advocaat voor het Hof verdedigde heeft hij er 29 gewonnen. Als landsadvocaat won hij er 14 van de 19. Marshall vindt dat er nog veel werk te doen is, omdat Amerikaanse zwarten nog steeds zijn achtergesteld. Senator Edward Kennedy noemde Marshall “een levend symbool van het beste in de Amerikaanse justitie”. De voorzitter van de Senaatscommissie van justitie, Joseph Biden, noemde hem “een historische rechter, een held voor alle Amerikanen in alle tijden”.