Een afscheid in slappe woorden en prachtige dans

Monument voor een gestorven jongen. Vrijdag, Ned.3 21.13-22.00u. Rudi van Dantzig, leven of dansen. Zaterdag, Ned.3 20.20-21.54u.

In twee uitzendingen besteedt de NOS nogmaals aandacht aan Rudi van Dantzig, de scheidende artistiek leider van Het Nationale Ballet. Vanavond wordt een studio-adaptatie getoond van het ballet Monument voor een gestorven jongen, met in de hoofdrol Clint Farha. Op zaterdagavond volgt de uitzending Rudi van Dantzig, leven of dansen, een registratie van het gesprek dat Freek de Jonge onlangs voerde met de Amsterdamse choreograaf. Met Monument voor een gestorven jongen (1965) - gezet op Alchemie 1961 van de Nederlandse componist Jan Boerman - stelde Van Dantzig een artistieke daad, het was een mijlpaal in zijn choreografische ontwikkeling. Hij gaf blijk van een eigen, expressionistische dansstijl, waarbij hij de klassieke techniek combineerde met die van Martha Graham. Het werk was zijn tijd ver vooruit, zowel in thematiek als in aanpak. Van Dantzigs choreografie schetst de verwarring van een adolescent die zich bewust wordt van een andere seksuele geaardheid dan de door de ouders opgedrongen 'ideale' heteroseksualiteit. Het is een soort psycho-drama waarin actuele ervaringen, herinneringen en fantasieen zich haast filmisch vermengen. Ook al is het werk inmiddels 26 jaar oud, in de regie van Jellie Dekker blijkt Monument tot op heden de moeite waard.

Leven of dansen

De subtitel van deze documentaire over Rudi van Dantzig, samengesteld door Jellie Dekker en Jessica Voeten, is ontleend aan De rode schoentjes, een film die Van Dantzig tot het dansvak bracht. Met de plakboeken in de schoudertas, fietst de choreograaf naar het hoofdstedelijk theater Carre. Daar wacht in de foyer - met de koffiezetmachine als achtergrond - Freek de Jonge, klaar voor de 'confrontatie' met de theatermaker-schrijver Van Dantzig, die hem begroet met ''Hoi, kunstbroeder''. En broeders bekvechten niet, laat staan dat ze elkaar bijten. Tijdens het vriendelijke onderonsje biecht Van Dantzig op dat hij zichzelf ''niet begaafd'' vindt, ''maar wel bezeten van het vak.'' Voorts vergelijkt hij het klassieke ballet met ''de aangelegde tuin van Versailles'' en de dans met ''een boom die vrij kan groeien''. Over het publiek denkt hij nooit na. Toch vindt hij het wonderbaarlijk dat het Nederlandse publiek ook op moeilijke dingen afkomt. De kritiek gunt hij een obsceen gebaar dat vrijwel aan de camera ontsnapt, maar waarvan het bijbehorende geluid boekdelen spreekt. Freek constateert meelevend: ''Ze hebben jou niet verbitterd kunnen krijgen in al die jaren.'' ''Hoe zit het nu met de 43 procent achterstand in de salariering van de dansers?'' (ten opzichte van de andere kunstdisciplines-red.) vraagt De Jonge bezorgd. ''Dat is oude koek'' zegt zijn confrater, ''die andere salarissen moeten naar beneden. Waarom moet alles hoger en beter?'' Als NOS zou ik voortaan maar een professionele interviewer inschakelen, die zou de ''vastgelopen artistiek leider'' immers wel de oren hebben gewassen.