Wedloop van handel en technologie

AMSTERDAM, 27 JUNI. Vreugde bij elektronicafabrikanten Philips en Thomson. De Europese Gemeenschap verplicht zich met de gisteren aangekondigde MAC-richtlijn voorbereidingen te treffen voor de invoering van een nieuwe uitzendnorm voor televisie. Lees: voorbereidingen te treffen voor de verkoop van honderden miljoenen nieuwe televisies.

Over die voorbereidingen mag niet te licht worden gedacht. Het einddoel is helder: een beeldformaat naare verhouding zoals in de bioscoop en een vele malen scherper beeld, gecombineerd met geluid van cd-kwaliteit. Maar de weg naar ernaar toe is nog vol obstakels. Eerst wordt er een kleine stap gezet. Het beeldformaat gaat van bijna-vierkant - van 4:3 - naar breedbeeld, naar 16:9. Een toestel met dat beeldformaat en digitale geluidskwaliteit is al dit najaar verkrijgbaar. Dat is leuk. Alleen valt er dan aan zo'n toestel nog niet zo heel erg veel plezier te beleven. De MAC-norm is namelijk een norm voor satelliet-uitzendingen. In het begin zullen er slechts een handvol satellieten zijn, verspreid over heel Europa, die in breedbeeld uitzenden. Om iets van dat schamele breedbeeld te ontvangen moet dus een breedbeeldsignaal uit de lucht worden geplukt. Dat kan door een schotelantenne op het balkon te plaatsen, of via de schotel van de plaatselijke kabelexploitant. Veel huishoudens zijn daarmee afhankelijk van de exploitant, die kostbare en schaarse ruimte op zijn net moet reserven om een signaal door te geven in breedbeeld, dat tegelijkertijd ook in de traditionele vorm binnenkomt. Het programma-aanbod zal daarom zeker in de eerste maanden beperkt zijn. Maar wie 6.000 gulden heeft te besteden kan tijdens de Olympische Spelen in Barcelona uitgroeien tot de held van de buurt omdat de Spelen bij wijze van experiment en - ten behoeve van promotie - in HDTV worden verzorgd. Op dagen dat er geen experimentele uitzendingen zijn kan het nieuwe toestel tot zijn recht komen met een nieuwe video-recorder, die banden speelt die beeld geven in het nieuwe formaat. NOS-Journaal en Studio Sport - die nog wel even in het oude systeem zullen blijven uitzenden - zorgen voor een probleem: de nieuwe buis is te 'groot' voor de oude programmering. De kijker heeft twee opties. Of de buis opvullen door het traditionele vierkantebeeld te 'omlijsten' met zwarte balken, of het te kleine beeld 'uitrekken' zodat het sportevenement wel breedbeeld lijkt, maar het in wezen niet is. Uiteraard zal het aantal uitzendingen - deels afgedwongen door de politieke besluitvorming van gisteren, deels gestimuleerd door EG-gelden - in het nieuwe formaat geleidelijk toenemen. Alle nieuwe satellieten moeten geschikt zijn voor het nieuwe systeem. Bovendien zal de aanschafprijs van de toestellen - zo hoopt Philips - langzaam afnemen. Amper twee jaar na de introductie van deze D2-MAC ontvangers, bedoeld om de weg te effenen voor het nieuwe systeem, gebeurt er - afgaande op het EG-scenario - iets vreemds. De nieuwe televisie uit begin '92 wordt in 1994 alweer ingehaald door de technologische vooruitgang. De volwassen broer van D2MAC, HDMAC, zal de kinderen in de buurt dan versteld doen staan met een vele malen scherper beeld, veroorzaakt door een verdubbeling van het aantal beeldlijnen. De populariteit in de buurt kan dan slechts gehandhaafd worden door wederom een nieuw toestel aan te schaffen, ditmaal voor 10.000 gulden. En dat zijn nog slechts de besognes van de consument. Om vanaf het midden van de jaren '90 High Definition te kunnen kijken moeten niet alleen nieuwe toestellen worden aangeschaft, maar moet ook alle apparatuur in het produktieproces worden aangepast. Regiewagens, geluidsregistratie, cameras: het kan allemaal weg. Dan komt ook de kabelexploitant opnieuw in moeilijkheden. Het bestaande kabelnet heeft namelijk onvoldoende capaciteit om veel geavanceerde televisiesignalen gelijktijdig door te geven. Om het Nederlandse net geschikt te maken voor HDTV zou volgens sommigen een investering van 175 gulden per huishouden nodig zijn, 7,5 miljard gulden voor heel Nederland. Maar zelfs als al die investeringen zijn gedaan houdt HDTV zijn beperkingen. Voor sommige toepassingen is het systeem namelijk te perfect. Nieuwsuitzendingen in HDTV, bijvoorbeeld, lijken ook op de lange termijn onhaalbaar omdat actiebeelden moeten worden gemaakt met draagbare cameras, die onder moeilijke omstandigheden toch een mooi beeld leveren. Het huidige televisiesysteem is dermate ongenuanceerd dat veel oneffenheden in de werkelijkheid niet door de camera worden geregistreerd. Daarvan profiteren niet alleen actiebeelden. Ook decorbouwers zijn daarom bang dat hun creaties veel netter - en dus veel kostbaarder - zullen moeten worden om voor het super-oog van de nieuwe apparatuur geen modderfiguur te slaan. Tegen het einde van de eeuw zijn, mag men aannemen, de introductie-hindernissen overwonnen en kunnen steeds meer huishoudens van het nieuwe systeem genieten. In 2004 moeten, afgaande op Philips-prognoses, de helft van alle huishoudens een HDTV-toestel bezitten. Dan zou de rust op het televisiefront terug moeten keren. Ware het niet dat tegen die tijd de volgende generatie - HD Digital - alweer marktrijp zal zijn. In het kader van het Europese technologie-programma Eureka werken de Europese elektronicabedrijven nu al samen aan de ontwikkeling van dat nieuwe systeem, waarbij ook de laatste restjes analoge technologie worden vervangen door digitale technieken. Tegenstanders van de EG-Richtlijn zijn daarom van mening dat MAC al is achterhaald, nog voordat de eerste toestellen in de winkel staan.