Onderschepte krytrons voor Irak blijken geen krytrons

Het leek een klassiek spionageverhaal: undercover agent van de Amerikaanse douane rolt smokkelnetwerk op van high tech onderdelen, bestemd voor atoombommen in Irak. Maar de affaire die aan de vooravond van de Golfoorlog zoveel deining gaf, blijkt achteraf een hoax. Uiteindelijk blijken de professionele smokkelaars simpele amateurs te zijn en de 'krytrons', de elektronische ontstekingsmechanismen die westerse experts aan de vooravond van de Golfoorlog tot de overtuiging brachten dat Saddam Hoessein op het punt stond om een kernbom te maken, blijken niets anders te zijn dan krachtige condensatoren.

Dat werd vorige week geconstateerd tijdens een rechtszitting in de Old Bailey in Londen, waarop twee directiemedewerkers van het Londense bedrijf Euromac, een Brit van Iraakse komaf en een Franaise, wegens poging tot smokkel van verboden militaire onderdelen door de rechtbank werden veroordeeld. Een derde verdachte werd vrijgesproken. In een vrachtloods op het Londense vliegveld Heathrow werden op 28 maart vorig jaar 40 condensatoren aangetroffen met bestemming Irak. Tien dagen later werden andere onderdelen van het beruchte 'superkanon' voor Irak onderschept. Zes dagen voordat de condensatoren op Heathrow werden geconfisceerd was de ontwerper van het Iraakse superkanon, waarvoor andere Britse bedrijven onderdelen hadden geleverd, in Brussel vermoord. Werktekeningen van het kanon werden in het Londense kantoor van Euromac aangetroffen. Kortom, alle elementen van belangrijk spionage-complot. Het krytron-schandaal baarde vorig jaar groot opzien. De order voor de condensatoren, ter waarde van tienduizend dollar, kwam in september 1988 binnen bij het Londense bedrijf Euromac, dat hem doorspeelde naar het Californische CSI. CSI-president Jerry Kowalsky, kreeg onmiddellijk argwaan. Vanwege bepaalde elektronische kenmerken konden de bestelde condensatoren volgens hem maar een bestemming hebben - als onderdeel van de ontsteking van een kernkop. Ze moesten namelijk volgens voorschrift kunnen functioneren bij een temperatuurbereik van min 20 tot plus 75 graden Celsius en dat duidde volgens Kowalsky op militair gebruik. Bovendien werd in de order gerept van een 'one-shot' toepassing en ook dat zou duiden op een bom. CSI nam contact op met een undercover-agent. Daarna werden anderhalf jaar lang de nodige faxen en telefoongesprekken met Euromac in Londen uitgewisseld, die uiteindelijk leidden tot een bijeenkomst in het Cavendish Hotel in Londen, waarbij twee Iraakse ingenieurs aanwezig waren. De undercover agent was hierbij aanwezig met een minuscuul microfoontje, in de hoop meer informatie over het Iraakse nucleaire programma op de band te kunnen vastleggen. Hij kreeg te horen dat de 'krytrons' hoge druk en zware vibraties zouden moeten kunnen weerstaan, zo klein mogelijk zijn en gemaakt worden volgens militaire specificaties. Bovendien - en dat bracht verwarring - moesten ze kunnen functioneren bij het opstijgen tot zes a zeven kilometer hoogte. Als het inderdaad om een ontsteking voor een bom ging zou het logischer zijn om die tijdens een dalende vlucht tot ontploffing te brengen en niet tijdens het opstijgen. Andere experts voerden tijdens de rechtszitting aan dat de bestelde condensatoren misschien wel voor een kernbom bruikbaar zouden zijn, maar gebruikelijk zijn bij andere toepassingen. Bijvoorbeeld om met lasers luchtverontreiniging te meten of voor elektronenflitsers om met extreem korte sluitertijd van een miljoenste seconde of minder te kunnen fotograferen, nodig bij experimenteel onderzoek om de verschillende stadia van een explosie te vast te leggen, van een schietend kanon of de bewegende onderdelen van de motor van een jet of raketonderdelen. De Iraki's hadden in Europa geen vergunning gekregen om zeer snelle camera's te kopen, maar wel was hun verteld dat een tragere camera met behulp van deze speciale condensatoren kon worden 'opgevoerd'. Ongeacht wat nu de uiteindelijke bedoeling van de 40 bestelde condensatoren was gaven de Amerikaanse autoriteiten de voorkeur aan het 'krytron'-verhaal van de nucleaire bommen. Al weken voordat men uiteindelijk tot arrestatie overging liet men gedeelten van het verhaal uitlekken naar geselekteerde Amerikaanse media. Cameraploegen van NBC hingen wekenlang bij het kantoor van Euromac rond en filmden iedereen die in- of uitliep in afwachting van de arrestatie van de twee hoofdverdachten, op 28 maart vorig jaar. Hun arrestatie moest de wereld het harde bewijs leveren van de nucleaire dreiging van Saddam Hoessein en de wereldopinie rijp maken voor harde actie in de Golf, waar Irak zich in de regio steeds meer als een supermacht was gaan gedragen. De uitwijzingspapieren voor Daghir, de Brit van Iraakse afkomst, waren al tien dagen voor de arrestatie in orde gemaakt. Maar hij weigerde eenvoudig zich op het vliegtuig te laten zetten en verlangde als Brits staatsburger een proces in Engeland. Dat proces heeft nu uiteindelijk geleid tot de hierboven geciteerde getuigenverklaringen die onthulden dat de veelbesproken 'krytrons' - in werkelijkheid dus condensatoren - niet bedoeld waren als de ontsteking voor kernkoppen, maar voor het 'opvoeren' van snelle camera's. Dit feit, dat al een week na de arrestatie bekend was, werd meer dan een jaar verzwegen. Te zamen met de opzet van de 'val' waarin de Irakezen hadden moeten lopen, vormt deze gang van zaken een blamage voor de Engelse en Amerikaanse autoriteiten. (The Independent, 13 juni).