Hallucinaties in 'kathedraal'

Concert: Radio Filharmonisch Orkest en Nederlands Kamerkoor m.m.v. Hein Meens tenor, Henk Smit bas-bariton, Leo van Doeselaar orgel, o.l.v. Lucas Vis. Programma: Nono, No hay caminos (1987). Verschillende dubbelkorige werken van Willaert, Jachet Da Mantova Gabrieli. Strawinsky, Canticum sacrum ad honorem Sancti Marci nomis (1955). Gehoord: 26-6 Grote Zaal Concertgebouw, Amsterdam.

“Was het Luigi Nono die een zinkend Venetie het hoofd boven water hield of was het juist omgekeerd?”, vroeg Igor Strawinsky zich eens af tijdens een interview. Terwijl zowel Strawinsky als Nono in Venetie onder de zoden liggen, is de stad nog altijd niet vergaan. Maar mocht Venetie ooit door de zee verzwolgen worden, dan zullen composities van Nono en Strawinsky de herinnering aan deze stad levendig houden. Hetzelfde geldt voor de van oorsprong Vlaamse componist Adriaan Willaert (in 1527 benoemd tot 'maestro di capella' aan de San Marco, waar hij de grondlegger werd van de op meerkorigheid gebaseerde 'Venetiaanse School') en de eveneens aan de San Marco verbonden organist-componist Giovanni Gabrieli, die Willaerts muzikale uitgangspunten tot in het extreme heeft doorgevoerd. Al deze componisten hebben zich in meer of mindere mate laten inspireren door de ruimtelijke mogelijkheden van de San Marco. In het Holland Festival-programma 'Meerkorigheid: van Amsterdam tot Venetie' werden de galerijen van deze kathedraal gisteravond nagebootst door de balcons van de muziektempel van het 'Venetie van het noorden', het Amsterdamse Concertgebouw. Dank zij het prachtig opgebouwde programma, de inventieve indeling van de ruimte en de bewonderenswaardige exacte directie van Lucas Vis, veranderde de Grote Zaal bij tijd en wijle daadwerkelijk in een kerk met de allure van de San Marco. Het indrukwekkendst was de vertolking van enkele dubbelkorige werken van Willaert en Gabrieli door het Nederlands Kamerkoor. Zo sereen en helder zond het in tweeen gesplitste koor signalen van het ene balcon naar het andere, dat er in de zaal werkelijk sprake was van een hallucinerende ervaring. Ook Strawinskys Canticum sacrum, zijn op de San Marco genspireerde 'lofrede op Venetie', klonk zowel geestverruimend als indringend, waarbij tenor Hein Meens en bas-bariton Henk Smit op overtuigende wijze soleerden. Minder imposant was echter de uit zeven hoeken van de zaal ingeluide vertolking van Nono's No hay caminos, een esthetisch verantwoord en evenwichtig opgebouwd “klankgedicht” waaraan wezenlijke inhoud en betekenis lijken te ontbreken. Ook al speelde het Radio Filharmonisch Orkest deze aan Andrej Tarkovski opgedragen compositie voortreffelijk, het stuk zou vermoedelijk pas interessant zijn als er beelden aan toe werden gevoegd.