Unieverdrag USSR geeft macht aan republieken

MOSKOU, 25 JUNI. Het centrale gezag in Moskou zal volgens het ontwerp van het nieuwe unieverdrag een groot aantal bevoegdheden overdragen aan de republieken. De tekst van het ontwerp, die vandaag gepubliceerd werd in de Engelse krant Financial Times, geeft aan dat de nieuwe Sovjet-Unie een losse federatie van staten zal zijn.

Sovjet-President Gorbatsjov en de Russische president Jeltsin hebben vorige week overeenstemming bereikt over het nieuwe unieverdrag in het zogenaamde 'negen-plus-een-overleg'. Hieraan namen de republieken deel die zich niet van de Sovjet-Unie wilen afscheiden. Het parlement van Kazachstan heeft maandag als eerste republiek het unieverdrag goedgekeurd, zij het met enige ondergeschikte amandementen. In het nieuwe bestel blijft het centrale gezag in Moskou verantwoordelijk voor buitenlandse zaken en defensie, voor het budget van de unie en voor de coordinatie van het transport en de communicatie tussen de republieken. De president van de Sovjet-Unie wordt om de vijf jaar gekozen middels vrije verkiezingen. Hij moet meer dan de helft van de uitgebrachte stemmen verzamelen, maar ook een meerderheid van de republieken achter zich weten te krijgen. De president mag zich slecht eenmaal voor herverkiezing beschikbaar stellen. De Opperste Sovjet, het centrale parlement, wordt grondig hervormd. Het behoudt twee kamers, maar de huidige 'Sovjet van de nationaliteiten' zal bestaan uit parlementariers uit de republieken. De zogenaamde 'Sovjet van de unie' is ondergeschikt aan deze kamer. Dit betekent dat de premier en het kabinet van de unie indirect verantwoording schuldig zijn aan de republieken. De republieken hebben in de nieuwe Sovjet-Unie expliciet het recht zich af te scheiden volgens een procedure die nog moet worden vastgesteld in een nieuwe grondwet. Het recht op het heffen van belastingen - een mogelijk toekomstig twistpunt tussen het centrale gezag en de republieken - is in het verdrag nog niet geregeld. Uniewetten blijven de voorrang houden boven de wetten van de republieken, maar niet op terreinen waar het centrale gezag zijn bevoegdheden aan de republieken heeft gedelegeerd. Een constitutionele rechtbank moet als arbiter gaan optreden in conflicten tussen de republieken en de unie en tussen de republieken onderling. Democratische rechten en vrije verkiezingen worden gewaarborgd in een serie basisprincipes. Ook hebben de republieken het recht een eigen economisch systeem te kiezen en diplomatieke en economische verdragen te sluiten met andere staten.