Steeds meer schadeclaims tegen overheden

ROTTERDAM, 26 JUNI. Individuele burgers en bedrijven belagen gemeenten, provincies en waterschappen steeds vaker met hoge claims van vermogensschade.

Dat blijkt uit recente gegevens van verzekeringsmaatschappijen en overheidsinstanties. De laatste jaren worden steeds meer overheidsbesluiten door de administratieve rechter vernietigd en claims toegekend die varieren van enkele tienduizenden guldens tot vele miljoenen. Niet alle overheden zijn daartegen verzekerd en slechts weinige zijn dat afdoende. De VNG raadt gemeenten die zich niet hebben verzekerd 'dringend aan' dat wel te doen. De overheden vinden evenwel steeds terughoudender verzekeraars op hun pad: voorwaarden voor uitbetaling worden aangescherpt en premies worden verhoogd. Centraal Beheer in Apeldoorn, dat 80 procent van de Nederlandse gemeenten verzekert, is op dit moment zelfs op zoek naar herverzekeraars voor gemeenten die zich willen indekken tegen claims hoger dan 1 miljoen: het bedrag dat door een normale polis wordt gedekt. Vermogensschades nemen in de gemeenteportefeuille van Centraal Beheer niet alleen een steeds grotere plaats in, de uitkeringen stijgen ook snel. Nu is vijf procent van het aantal schades al vermogensschades, maar in geld uitgedrukt zijn die goed voor 20 procent van de totale schadelast. Vijf jaar geleden lagen die percentages nog op 3 en 14 procent. Volgens M.E. de Haas van Royal Nederland in Amsterdam, waar veel gemeenten en provincies verzekerd zijn, zijn de uitkeringen die tegenwoordig gedaan moeten worden 'honderden procenten meer dan de ontvangen premies'. De verzekeraars verwachten dat volgend jaar bij de invoering van het nieuwe Burgerlijk Wetboek de claims toenemen. 'Je ziet een steeds grotere claimbewustheid bij de burger, gepaard aan een steeds toenemende bescherming van het individu. Er wordt meer aansprakelijkheid bij de overheid gelegd', aldus P. Spaans van Centraal Beheer. De provincie Overijssel heeft dezer dagen een schadeclaim van 2 miljoen gulden ontvangen, afkomstig van een onderneming, die zij vorig jaar een vergunning weigerde te geven voor een puinbreekinstallatie. De Raad van State heeft Overijssel in het ongelijk gesteld. De schadeclaim heeft de provincie doorgestuurd naar haar verzekeraar. Overijssel is evenwel slechts verzekerd voor ten hoogste 1 miljoen gulden en zal dus misschien moeten bijbetalen. De gemeente Vianen is al weer enige tijd geleden na een eveneens verloren procedure voor de Raad van State door een bedrijf aansprakelijk gesteld voor 117 miljoen gulden. De gemeente kan waarschijnlijk zelfs niets van haar verzekeraar krijgen, omdat in de polis staat dat vergoeding uitblijft wanneer van 'wanprestatie' sprake is, wat hier waarschijnlijk het geval is. Er zijn zonder moeite meer voorbeelden op te sommen: in 's Hertogenbosch bestudeert de gemeente een claim van meer dan 100 miljoen; de verzekeraar van de provincie Drenthe heeft onlangs 18.000 gulden betaald aan een door de Raad van State in het gelijk gestelde partij (bij een door Drenthe betaalde premie van 30.000 gulden per jaar) en er lopen daar nog een paar miljoenenzaken. De toename van het aantal claims is ook goed af te lezen aan het stijgend aantal AROB-procedures dat de afgelopen jaren is aangespannen tegen overheidsbesluiten. Vorig jaar waren er dat 18.500. Een medewerker van de Raad van State schat dat in 20 procent van de zaken de overheid uiteindelijk in het ongelijk wordt gesteld. In 1989 besliste de Hoge Raad naar aanleiding van zo'n geval dat de overheid zelfs de kosten van juridische bijstand van de tegenpartij moet vergoeden, wat nog meer burgers en bedrijven heeft aangezet tot het indienen van claims. Centraal Beheer bereidt een nieuwe polis voor overheden voor, waarin veel aandacht aan de voorwaarden voor vergoeding van vermogensschade wordt geschonken. Spaans denkt dat de premies bovendien 'waarschijnlijk met enkele procenten' omhoog zullen gaan. Nederlandse gemeenten betalen nu al soms tot een miljoen gulden premie per jaar. In de meeste grote steden wordt door de verzekeraars per geval aansprakelijkheid genomen voor maximaal een miljoen gulden, wat voor '90 procent van de claims' toereikend is, aldus Spaans. De verzekeraars perken de mogelijkheden voor verhaal echter steeds meer in, geeft hij ook toe. Volgens F.T. Dubois van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten zijn er nog steeds gemeenten die zich niet hebben verzekerd tegen vermogensschade 'omdat zij een groot vertrouwen hebben in hun eigen kunnen en de kwaliteit van hun besluitvorming'. De praktijk leert echter dat de rechter overheden steeds vaker terechtwijst en de VNG raadt haar leden dan ook 'dringend' aan zich wel te verzekeren. Sommige verzekeraars zijn bezorgd over de kwaliteit van de besluitvorming van de overheden. Een provinciaal ambtenaar in Gelderland zegt dat er verzekeraars zijn die in verband daarmee hebben gedreigd inzage te vragen in concept-besluiten van colleges van gedeputeerde staten.