'Poolse president vormt een gevaar voor de democratie en de hervormingen'; Mazowiecki uit felle kritiek op Walesa

WARSCHAU, 26 JUNI. De voormalige Poolse premier Tadeusz Mazowiecki heeft zich gisteren voor het eerst, in scherpe bewoordingen uitgelaten over president Walesa. Hij noemde Walesa's handelwijze in zijn huidige conflict met de Sejm, de Poolse Tweede Kamer, “een gevaar voor de democratie en een gevaar voor de hervormingen”.

Walesa sprak eerder deze maand zijn veto uit tegen de nieuwe, door Sejm en Senaat goedgekeurde kieswet, met het argument dat de wet te ingewikkeld is en tot een parlement vol kleine partijtjes zou leiden. De Sejm maakte dat veto vorige week met een tweederde meerderheid ongedaan, waarop Walesa aankondigde het parlement naar huis te zullen sturen. In een interview met deze krant zei Mazowiecki gisteren dat de president daarmee 'de oorlog' voortzet die hij vorig jaar tegen zijn regering ontketende. Walesa's campagne leidde toen tot vervroegde presidentsverkiezingen en het aftreden van Mazowiecki als premier. Ditmaal zou Walesa's 'oorlog' niet tegen de regering, maar tegen het parlement zijn gericht. Het conflict over de kieswet, aldus Mazowiecki, is “kunstmatig geschapen en aangescherpt”. Datzelfde geldt voor Walesa's dreigement het parlement naar huis te sturen, aangezien het zelf op het punt stond zich te ontbinden en voor oktober verkiezingen uit te schrijven. Erger, aldus Mazowiecki, is dat een ontbinding van de Sejm zou neerkomen op een schending van de grondwet, die precies voorschrijft in welke gevallen de president het parlement naar huis mag sturen. “Als hij nu buiten de grondwet treedt, is de vraag waar hij ophoudt”, aldus Mazowiecki. De vroegere premier zei onlangs tot twee keer een gesprek met Walesa te hebben aangevraagd; in beide gevallen werd het verzoek van de hand gewezen. “Walesa heeft beloofd 'een president voor alle Polen' te zijn. Wat hij daarmee bedoelt wordt nu duidelijk.” Hij suggereerde dat Walesa uit is op de instelling van een autoritair bestuur; dat zou volgens hem het eind van de hervormingen betekenen: “De hervormingen maken deel uit van een democratisch proces en kunnen niet van de democratie worden gescheiden. Hervormen in een niet-democratisch land is onmogelijk.” Gisteren ging Mazowiecki ook voor het eerst in op de campagne die Walesa vorig jaar tegen hem ontketende. Die campagne liep uit op vervroegde presidentsverkiezingen en Mazowiecki's vertrek als premier. Volgens Mazowiecki bracht Walesa daarmee het hervormingsproces aanzienlijke schade toe. Doelend op Walesa's populistische leuzen en zijn belofte de Polen als president “binnen drie maanden rijk te maken” zei hij dat “politici die de kiezers beloven dat er programma's bestaan die al de volgende dag resultaat kunnen hebben, de natie voorliegen”. Hetzelfde, zei hij, is het geval als “mysterieuze vijanden” de schuld van problemen krijgen. “Zelfs als we de oude nomenklatoera al haar bezittingen afpakken, verandert dat niets aan het beeld van de economie. Wie anders beweert, beweert iets absurds.” Walesa's 'oorlog', aldus Mazowiecki, heeft “de consensus vernietigd die voor de hervormingen essentieel was” en geen enkel probleem opgelost. “Hij heeft de Polen een versnelling van de hervormingen beloofd; maar waar is die? Die is er niet omdat mijn opvolger Bielecki ons programma ongewijzigd voortzet”, aldus de oud-premier, nu leider van de Democratische Unie, volgens de peilingen op dit moment de sterkste partij van Polen. Mazowiecki heeft zich nooit eerder kritisch uitgelaten over Walesa: zijn terughoudendheid - volgens velen: zijn kleurloosheid, volgens anderen: zijn fatsoen - is legendarisch. Zijn spottend bedoelde bijnaam luidt 'de kracht van de rust'. Aanleiding tot zijn harde uitspraken tegen Walesa was het optreden van de president in Gdansk, zondag. In een toespraak tot aanhangers hekelde Walesa toen in zeer grove en beledigende bewoordingen voormalige politieke bondgenoten, vooral intellectuelen als Bronislaw Geremek, Adam Michnik en Henryk Wujec. De populistische rede werd onderbroken met kennelijk zorgvuldig geregisseerde spreekkoren van luidruchtige aanhangers van Walesa. Walesa's gedrag, maandag op de televisie getoond, heeft in Polen velen gechoqueerd en in sommige commentaren is het vergeleken met optredens van Hitler. Mazowiecki sprak van “een hoogst gevaarlijke socio-technische truc” van Walesa.