Gevechtsvliegtuigen boven Ljubljana; Leger Joegoslavie paraat in Slovenie

ZAGREB-LJUBLJANA, 26 JUNI. Het federale leger van Joegoslavie in de republiek Slovenie is vanmiddag in verhoogde staat van paraatheid gebracht. De maatregel is een reactie op het uitroepen van de onafhankelijkheid, gisteravond, door Slovenie en Kroatie.

Het ministerie van voorlichting van de republiek Slovenie heeft vanmiddag laten weten dat de verhoogde staat van paraatheid vooral geldt voor de kazernes in Vrhnika, een voorstadje van Ljubljana, en het industriele centrum Maribor, waar pantserbrigades zijn gelegerd. Ook zouden officieren met helikopers naar de kazernes zijn overgevlogen. Boven Ljubljana vlogen vanmiddag gevechtsvliegtuigen van de Joegoslavische luchtmacht. De federale regering in Belgrado heeft de Kroatische en Sloveense verklaring, waarin de republieken zich onafhankelijk verklaren een “onwettige en ongerechtvaardigde afscheiding” genoemd. De Joegoslavische deelrepublieken Kroatie en Slovenie hebben gisteravond, een dag eerder dan oorspronkelijk was voorzien, hun uittreding uit het Joegoslavische staatsverband aangekondigd. In zittingen van de parlementen in Zagreb en Ljubljana verklaarden beide zich tot onafhankelijke, soevereine staten, die de andere deelrepublieken van Joegoslavie uitnodigen tot hun losse 'associatie' toe te treden. Premier Markovic vroeg de burgers van Joegoslavie hun kalmte te bewaren en af te zien van geweld. Hij kondigde maatregelen aan ter bescherming van Joegoslavies binnen- en buitenlandse grenzen. De federale politie zal vanaf heden, in 'nauwe samenwerking' met de federale strijdkrachten, het verkeer aan de grenzen met Italie en Oostenrijk gaan controleren. Slovenie, waar tot nu toe de republikeinse politie deze taak waarnam, is van zins deze grenzen nu te gaan behandelen als zijn eigen buitenlandse grenzen, en heeft ook aan de grens met het naburige Kroatie voorbereidingen getroffen voor de uitvoering van grenscontroles. Deze controles binnen Joegoslavie zijn verboden, aldus Markovic. In de federale hoofdstad Belgrado heeft een der kamers van het federale parlement van Joegoslavie een resolutie aangenomen waarin wordt vastgesteld dat het de 'plicht' is van het Joegoslavische leger, de opdeling van Joegoslavie en een mogelijke wijziging van de externe grenzen van de federatie te verhinderen. Tegelijkertijd worden in de regeringsverklaring de republieken opgeroepen de onderhandelingen over de toekomst van Joegoslavie voort te zetten en wordt Servie en Montenegro gevraagd de Kroaat Stipe Mesic alsnog als president van Joegoslavie te kiezen. Vertegenwoordigers van de Servische minderheid in Kroatie hebben gisteren laten weten dat in gebieden waar de Serviers de grootste bevolkingsgroep vormen de Kroatische onafhankelijkheidsverklaring niet geldt en dat in deze gebieden de federale grondwet van kracht blijft.

Pag. 5:

Onafhankelijkheid niet totaal

Het gaat hier om zo'n 30 procent van het Kroatische grondgebied. De Serviers in Koroatie dreigden gisteravond zich bij Servie te zullen aansluiten. De Sloveense president Milan Kucan en zijn Kroatische ambtgenoot Franjo Tudjman verklaarden gisteren beiden dat de onafhankelijkheidsverklaring de eerste stap is in een proces waarin men zich stapsgewijs van de Joegoslavische federatie, waarmee zij 73 jaar verbonden zijn geweest, zal afscheiden. Zij riepen de internationale gemeenschap op de twee nieuwe staten te erkennen. Zij wijzen er op dat de onafhankelijkheidsverklaringen volgen op een referendum in de beide republieken, waarbij zich meer dan 90 procent van de bevolking uitsprak voor een zelfstandige staat. Zowel de EG als de Verenigde Staten hebben eerder laten weten dat er van diplomatieke erkenning geen sprake kan zijn. Echt totaal is de onafhankelijkheid niet. Voorlopig zal de dinar nog als betaalmiddel gehandhaafd blijven. Ook zullen de Slovenen en Kroaten nog steeds met een Joegoslavisch paspoort op reis gaan. Beide republieken handhaven hun vertegenwoordiging in het staatspresidium, maar hebben hun vertegenwoordigers in het federale parlemement teruggeroepen. Slovenie geeft het leger tot eind 1993 de tijd zich uit deze republiek terug te trekken. De parlementen van Slovenie en Kroatie riepen de overige vier republieken op gesprekken te beginnen over “een gemeenschap van soevereine staten naar het voorbeeld van de EG.” In Skopje kwam inmiddels het parlement van de republiek Macedonie bijeen voor een sessie van meerdere dagen, die mogelijk eveneens in een eenzijdige onafhankelijkheidsverklaring eindigt. De Macedonische president Kiro Gligorov zei in een toespraak, dat Macedonie niet kan achterblijven bij het afkondigen van zijn onafhankelijkheid, als het overleg tussen de zes deelrepublieken over de toekomst van de Joegoslavische federatie definitief blijkt te mislukken. Bulgarije heeft inmiddels tegengesproken dat het Kroatie en Slovenie als zelfstandige staten zou hebben erkend. De Kroatische president Franjo Tudjman toonde op een persconferentie in Zagreb een telegram uit Sofia, waarin die erkenning zou zijn vervat. De Bulgaarse ambassadeur in Belgrado zei desgevraagd dat het in het Bulgaarse belang is om een stabiel en verenigd Joegoslavie aan zijn grenzen te hebben. Bulgarije wordt overigens niet als een neutrale partij beschouwd bij het uiteenvallen van Joegoslavie, omdat het land sinds jaar en dag aanspraak maakt op het territorium van de deelrepubliek Macedonie. Veel Bulgaarse politici beschouwen Macedoniers als Bulgaren. Kroatie en Slovenie hadden aanvankelijk de indruk gewekt, dat zij zich pas vandaag onafhankelijk zouden verklaren. Gistermorgen bleek echter het Kroatische parlement onverwacht een drietal wetsteksten in behandeling te nemen, die de eenzijdige onafhankelijkheidsverklaring zouden formaliseren. In de loop van de dag volgde het Sloveense parlement. Aangenomen wordt dat men de federale regering en premier Ante Markovic heeft willen verrassen en voor een voldongen feit stellen. De Kroatische benadering van de uittreding uit Joegoslavie gaat in menig opzicht minder ver dan die van Slovenie. Volgens de gisteren door het parlement in Zagreb aangenomen documenten, kunnen de federale organen op het grondgebied van de republiek nog actief zijn, als de regering van Kroatie hen daartoe uitnodigt. Het is nog onduidelijk of dit geldt voor de federale legereenheden die zich in het omstreden Krajina en in andere streken hebben gesteld tussen door Serviers bewoonde dorpen en Kroatische politie-eenheden die daar de zeggenschap van de regering in Zagreb willen vestigen. Kroatie zal zijn afgevaardigden terugtrekken uit de 'Federale raad', de kamer van het federale parlement die gisteren in spoedzitting bijeen is gekomen, maar wil voorshands vasthouden aan de andere kamer, de Raad van republieken en autonome provincies, die als een 'arbiter' bij het proces van ontbinding van de Joegoslavische federatie zou kunnen optreden. Voorts houdt Kroatie vast aan federale wetgeving, voor zover die inmiddels nog niet door republikeinse wetgeving is vervangen. Waarnemers zien de relatieve matiging van Kroatie vooral als een teken van bezorgdheid over de ongeveer 600.000 Servische bewoners van de republiek, waarvan er ongeveer 300.000 in het omstreden Krajina wonen. Een van de drie gisteren in Zagreb aangenomen wetsteksten is een verklaring over de rechten van nationale minderheden (dus niet-Kroaten) in de republiek. Hun wordt onder andere het recht op proportionele vertegenwoordiging, regionaal zelfbestuur en het uitblijven van druk tot assimilatie toegezegd, alsmede alle mensen- en burgerrechten. In de loop van het parlementsdebat werden in Zagreb ook andere wetsteksten per amendement in voor de Serviers en andere minderheden vriendelijke zin gewijzigd.