Dankert: Europa zal door Schengen op de VS gaan lijken; Wel de bagage over de grens maar niet de bijbehorende persoon

BONN-DEN HAAG, 26 JUNI. De belangrijkste consequentie voor de Spaanse en Portugese toetreding tot het Akkoord van Schengen is dat de stroom ongenode immigranten uit Noord-Afrika kan worden gecontroleerd. De buitengrens van het Schengengebied komt immers tegen de Maghreb-landen aan te liggen. Dat zei staatssecretaris P. Dankert (buitenlandse zaken) gisteren tijdens een gesprek na afloop van de Schengenbijeenkomst in Bonn. “Spanje had geen visumverplichtingen voor mensen afkomstig uit de Maghreb-landen zo kon de hele stroom landverhuizers ongehinderd doorreizen naar Frankrijk,” aldus Dankert, “Door de Spaanse toetreding tot het Schengenverdrag gelden nu de visumregels van het Schengengebied ook voor Spanje.”

Gisteren ondertekenden de Spaanse staatssecretaris voor Europese zaken C. Westendorp en zijn Portugese ambtsgenoot Costa Martins het Akkoord van Schengen. Aan die ceremonie ging een korte vergadering van de bewindslieden van Schengen-landen vooraf. Tijdens die bijeenkomst werd bekend dat ook Griekenland zich eergisteren bij het voorportaal van Schengen heeft gemeld. Het land heeft de “waarnemersstatus” aangevraagd. De Franse minister voor Europese Zaken Guigou stelde tijdens de vergadering een voorwaarde aan Portugal voor toetreding tot Schengen: Portugal moet eerst een zogeheten overname-overeenkomst sluiten met Frankrijk. Die overeenkomst moet Frankrijk de garantie geven dat Portugal vreemdelingen terugneemt die via dat land het Schengengebied zijn binnengekomen. De achtergrond hiervoor is de Franse vrees dat de inwoners van de voormalige Portugese kolonies onomkeerbaar de Europese “ruimte zonder binnengrenzen” binnendringen. Dankert denkt dat Frankrijk bevreesd is voor een forse instroom van Brazilianen via Portugal. Nederland vindt overigens dat het niet aangaat dat Frankrijk in een solo-actie extra voorwaarden voor toetreding stelt. Kosto zei het tijdens de vergadering zo: “Schengen is een verdrag van alle aangesloten staten. Het kan niet zo zijn dat een van de landen allerlei preliminaire voorwaarden gaat stellen.” Frankrijk was niet onder de indruk en persisteerde in zijn eis.

Dankert: “Een overnameplicht kun je beschouwen als een verkapte aanmoediging om goed te kijken naar wie je binnen laat. Spanje heeft nu een overnameplicht gekregen voor de Noord-Afrikaanse landen. Dat land had een nogal dubbele toelatingspolitiek: Noord-Afrikanen waren illegaal maar onmisbaar als seizoensarbeiders. Ja, het is vergelijkbaar met de manier waarop Nederland omgaat met Polen. Maar als een Marokkaan met een Spaanse visum nu langer dan drie maanden in het Schengengebied verblijft, kan hij worden teruggestuurd naar Spanje. En dat is een groot voordeel”

Is het in dat licht bezien ook voordelig dat Italie in november vorig jaar het verdrag tekende?

“Ja, maar vanuit Italie komen nu berichten dat Afrikanen op grote schaal zonder visum binnenkomen aan boord van de schepen van Siciliaanse vissers.”

Moet ik begrijpen dat het Schengenverdrag vooral belangrijk is om illegale immigratie te stoppen?

“Nee, Schengen heeft op veel meer gebieden betekenis. Bijvoorbeeld voor het asielprobleem. Door het Schengenverdrag zal het niet langer mogelijk zijn asielzoekers rond te sturen naar andere landen. Het probleem van de asylumseekers in orbit zal tot het verleden behoren.

“Het interne circulatierecht is natuurlijk het meest in het oog springend voordeel van de opheffing van de binnengrenzen. Nu moet de Turk uit Arnhem die familie gaat bezoeken in Lille nog een stempel halen in zijn paspoort; dat is na inwerkingtreding van de Uitvoeringsovereenkomst van het verdrag verleden tijd. Europa zal door Schengen een beetje gaan lijken op de VS. Daar kan iedereen ongecontroleerd gaan en staan waar hij wil. Maar je komt er nauwelijks in.”

Uw partijgenoot Van Traa in de Tweede Kamer spant zich in voor een reeks verbeteringen van de Uitvoeringsovereenkomst. Het asielbeleid van de partners moet bijvoorbeeld worden geharmoniseerd en er moet toetsing mogelijk zijn door de rechter. Denkt u dat zijn plannen haalbaar zijn?

“Ik weet niet hoe zijn collega-parlementariers in Duitsland en Belgie zullen reageren. Van Traa wil een verdrag bovenop het Schengenverdrag. Op het punt van de harmonisatie van het asielbeleid is al wel beweging bij de verschillende partners. Hirsch Ballin heeft het onderwerp ook op de agenda staan voor de vergadering van Europese ministers dit najaar. Dat idee is dus niet bij voorbaat kansloos. Maar of het haalbaar is kan ik niet beoordelen. Nederland is altijd voor harmonisatie van het asielbeleid geweest maar in de onderhandelingen hebben we het niet gered. Maar misschien moet je het ook niet van tevoren regelen. “De rechtsbescherming van asielzoekers zou inderdaad beter kunnen. Wellicht zou het Tribunaal van eerste instantie in Luxemburg die taak erbij kunnen krijgen. Die hebben toch nog niet zoveel te doen.” Een aparte rechterlijke instantie in het leven roepen is loffelijk maar betekent ook dat Schengen een permanent karakter heeft. Het akkoord was toch alleen maar een opstapje naar het Europa van de Twaalf? “Schengen blijft bedoeld als tussenfase. Een regeling voor het vrije verkeer van personen. Maar tussen de Twaalf EG landen is daar nog steeds geen overeenstemming over. Dus zullen we het met Schengen moeten doen. Het kan toch niet zo zijn dat straks de bagage wel de grens over mag maar de bijbehorende personen niet?”