Colombia twijfelt nog over succes drugspolitiek

BOGOTA, 26 JUNI. Een week na de overgave van drugsbaron Pablo Escobar maakt Colombia de winst- en verliesrekening op. En in zijn analyse van de gebeurtenissen blijkt het land tot op het bot verdeeld over de vraag of er nu sprake is van een overwinning of een nederlaag. En of de stilte in het narcoterrorismo tijdelijk of definitief is.

Jose Salgar, adjunct-hoofdredacteur van het door de terreur van de drugshandelaars zwaar getroffen dagblad El Espectador, spreekt in de krachtige koppen waarmee zijn krant zich verzet tegen het akkoord dat de Colombiaanse overheid met Escobar heeft bereikt over diens overgave. “We zijn voor een vrede, maar dan een waardige. Zonder dat de staat zich overgeeft. Misdaad mag niet worden beloond.” Het onverzoenlijke standpunt van El Espectador - waarvan tien journalisten onder wie hoofdredacteur Guillermo Cano door de drugsmafia zijn vermoord - leidde ertoe dat de Colombiaanse ambassadeur in Bern, oud-minister van justitie Enrique Parejo, juist in die krant zijn klaagschrift tegen de staat publiceerde. Kort daarop gevolgd door zijn (geweigerde) ontslagname, hekelde Parejo eind vorige week in een lang artikel - dat vandaag staat afgedrukt op de opiniepagina van NRC Handelsblad - het failliet van het Colombiaanse juridische systeem. De diplomaat was zelf in 1987 het slachtoffer van een mislukte aanslag op zijn leven door het Medellin-kartel. De tegenstanders van het akkoord over de overgave van Escobar herinneren aan de vele slachtoffers van het drugsterrorisme. Bovenaan de lijst staat de naam van de in 1989 vermoorde senator en presidentskandidaat Luis Carlos Galan Sarmiento, een charismatische, fel tegen de drugshandel gekeerde liberaal. Zijn gewelddadige, door huurmoordenaars van het Medellin-kartel georganiseerde dood op 18 augustus van dat jaar was de opmaat van een oorlog tussen de Colombiaanse staat en het kartel. Galans campagneleider, politieke en spirituele opvolger is de huidige Colombiaanse president, Cesar Gaviria. In een vraaggesprek met het liberale dagblad El Tiempo - een thuiswedstrijd dus - toonde de president zich zondag uiterst gerriteerd over het feit dat de nagedachtenis aan Galan - zo nuttig tijdens Gaviria's eigen campagne - zich nu tegen hem keert. “Ik geloof dat Luis Carlos Galan wordt misbruikt als men probeert al mijn maatregelen te kritiseren of juist uit te leggen in zijn naam.” De kritiek op de voorwaarden waaronder de overgave van Escobar tot stand is gekomen, beperkt zich niet tot de president. De grondwetgevende vergadering (Constituyente) van Colombia, die een paar uur voor Escobars overgave het uitleveren van Colombianen verbood, wordt verweten gelegenheidswetgeving te maken. Jose Salgar van El Espectador: “Wij zijn het nota bene geweest die een paar jaar geleden het idee voor een Constituyente hebben gelanceerd. We hebben een monster van Frankenstein geschapen. De Constituyente heeft de waardigheid van het land door het slijk gehaald.” De scheidende Amerikaanse ambassadeur in Bogota, Thomas McNamara, doet een dappere poging zijn teleurstelling over de gang van zaken te verbergen. Uiteraard hadden de Amerikanen Escobar liever in een Amerikaanse cel naast die van de Panamese oud-dictator Manuel Antonio Noriega gezien. Nu zegt McNamara: “Het is aan de Colombiaanse justitie om te laten zien dat ze in staat is haar werk te doen. Zo niet, dan zal dat tot problemen leiden tussen de Amerikaanse en de Colombiaanse overheid.” Een soortgelijke waarschuwing had het hoofd van de Amerikaanse narcotica-brigade DEA, Bob Martinez, vanuit Washington al laten horen. “Met Escobar zal de Colombiaanse samenleving terechtstaan.” “Typisch Amerikaans om met harde maatregelen de problemen op te lossen”, oordeelt een Europese diplomaat. “Uitlevering is hier nooit populair geweest. Dit is een trots volk.” Een overgrote meerderheid van de Colombianen zelf meent dat de overgave een bijdrage levert aan de vrede, zo blijkt uit een eind vorige week gehouden opiniepeiling. Zestig procent van de ondervraagden was deze mening toegedaan, hoewel de scepsis omgekeerd evenredig toenam naarmate de gepeilden uit een lagere sociale klasse kwamen. Het optimisme in Colombia, murw gebeukt door bom- en moordaanslagen in de afgelopen jaren, wordt gevoed door het politieke vernieuwingsproces in het land. De Constituyente is een duidelijke exponent van deze renovacion. In record-tempo jagen de afgevaardigden de meest spectaculaire stukjes grondwet door de vergaderzaal. Bekeerde guerrilleros, traditionele politici, vertegenwoordigers van indianen-minderheden en de afgevaardigden van de beweging 'Nog is Colombia niet verloren' hebben met de actieve deelneming van een in decreten grossierende president Gaviria van de grondwetgevende vergadering een vrolijk Latijns feest gemaakt. Binnenkort zit het werk van de Constituyente erop en is een tijdelijke commissie de brug tussen het vorige maand ontbonden parlement, de grondwetgevende vergadering en de in oktober nieuw te kiezen volksvertegenwoordiging. President Gaviria hoopt dat tegen die tijd een akkoord is gesloten met de nog actieve guerrilla-bewegingen in het land. Onderhandelingen in Caracas tussen de regering en de coordinatiecommissie Simon Bolvar van de guerrilla, zouden dan snel moeten leiden tot voorwaarden waaronder de guerrilleros op legale wijze hun politiek kunnen uitdragen. Intussen zal het juridische proces rond Pablo Escobar moeten uitwijzen, of de politieke vernieuwing in Colombia zich ook uitstrekt tot de rechterlijke macht. President Gaviria heeft - met inachtneming van de rechterlijke onafhankelijkheid - een strenge vervolging van de drugsbaron beloofd. Maar de mogelijkheid dat Escobar relatief kort na zijn veroordeling weer vrij man zal zijn, is niet ondenkbaar. Blijft de vraag, of daarmee vrede en gerechtigheid zal zijn bereikt en of het saldo voor de Colombiaanse samenleving positief uitvalt.