Amerikaanse verrassing

HET HAD ZO'N leuk feestje in Madrid moeten worden. Autoriteiten uit de 39 aangesloten landen die op de dag nauwkeurig de dertigste verjaardag van het Antarctica-verdrag vieren met de plechtige ondertekening van een protocol. Een overeenkomst waarin wordt afgesproken dat het winnen van delfstoffen in het Zuidpoolgebied voor minimaal vijftig jaar is verboden.

In april was over de afspraak al overeenstemming bereikt. De bijeenkomst in Spanje had niet meer dan een ceremoniele plechtigheid zullen zijn. De betrokkenen zouden daar duidelijk maken dat de wereldgemeenschap het laatste ongerepte continent wil vrijwaren van al die activiteiten die elders het milieu al zo veel schade hebben toegebracht. Vierentwintig uur voor de festiviteiten lieten de Verenigde Staten weten alsnog de ondertekening te blokkeren. De Amerikanen zeggen de tekst waarmee ze eerder instemden, nog nader te moeten bestuderen. Daarmee werden de Zuidpoolstaten voor de tweede keer binnen een week door de Amerikanen diplomatiek verrast. Op speciaal verzoek van de VS hadden de overige betrokken landen er woensdagnacht alsnog mee ingestemd dat er niet, zoals in april was overeengekomen, op basis van unanimiteit hoefde te worden beslist over de verdere toekomst van Antarctica als het vijftigjarig moratorium afloopt. Een meerderheid van drie vierde van de 26 zogeheten consultatieve landen met stemrecht volstaat voor het opheffen van het verbod op mijnbouwwinning. Die laatste clausulering was een grote concessie van de overige partijen, omdat daarmee voor het eerst het beginsel werd verlaten, dat over Antarctica alleen op basis van consensus wordt beslist. Het gebaar heeft niet mogen baten. De Amerikanen blijven van mening dat de regeling om in de toekomst het Zuidpoolgebied eventueel te kunnen openstellen voor de exploitatie van delfstoffen, te strikt is. TEGEN HET VERBOD op het winnen van delfstoffen voor de eerste vijftig jaar kunnen de Amerikaanse bezwaren zich overigens nauwelijks richten. In deze periode is exploitatie van mineralen om economische en technische redenen in het geheel niet actueel. Om de na jarenlange onderhandelingen bereikte overeenstemming nu te blokkeren uit ongerustheid over de vraag wat er na het jaar 2041 moet gebeuren, gaat wel heel ver. De besluitvorming over de Zuidpool is altijd een toonbeeld geweest van voorbeeldige internationale samenwerking tussen oost en west, noord en zuid. Er is geen enkele reden om aan te nemen dat de Zuidpoolstaten aan het moratorium vasthouden, indien er in de volgende eeuw dwingende economische redenen ontstaan die ontginning van Antarctica alsnog noodzakelijk maken. De houding van de Verenigde Staten brengt het risico met zich mee dat landen als Japan, Zuid-Korea en Groot-Brittannie die met veel moeite konden worden overtuigd van de noodzaak het Zuidpoolgebied een volledig beschermde status te geven, nu ook opnieuw dwars gaan liggen. Te vrezen valt dat de Verenigde Staten bij volharding van hun opstelling het startsein geven voor de jacht op bodemschatten in het koudste en kwetsbaarste deel van de wereld.