Federalisme of niet is taalkundige kwestie

LONDEN, 25 JUNI. Wat is “federalisme”? De verschillen van opvatting tussen de Britse regering enerzijds en het merendeel van de Europese partners anderzijds over de precieze inrichting van een gentegreerd Europa, lijken sinds gisteren even te zijn teruggebracht tot taalkundige proporties.

Na het onderonsje van John Major met de Franse president Franois Mitterrand, suggereerde de Britse premier tenminste dat het dit weekeinde bij de topontmoeting van regeringsiders in Luxemburg allemaal nog goed kan komen, indien de uitdrukking “federalisme” zou kunnen worden vervangen door een term die de Britten minder tegen de haren instrijkt. “Federalisme heeft een verschillende betekenis voor verschillende volken. Een uitdrukking die zich zozeer leent voor onjuiste interpretatie, zouden we niet in de overeenkomst moeten laten staan”.

In commentaren aan deze zijde van Het Kanaal wordt de plaats van Majors onderhoud met Mit(Jterrand, Duinkerken, dankbaar aangegrepen om varianten op “de ontsnapping uit Duinkerken” te ventileren. Een “hinderlaag” in Luxemburg, waarbij de Britten zouden worden gelokt in een val met federale tralies, is volgens de meeste analyses afgewend, nu Mitterrand (althans voor het moment) en Major beiden vinden dat de ontwerp-verdragen voor economische en monetaire eenwording (EMU) en die voor politieke eenwording (EPU) niet het woord 'federalisme' moeten bevatten.

Duitse en Franse regeringsvertegenwoordigers haasttn zich om gisteren per televisie aan het Britse publiek uit te leggen dat in hun opvatting 'federaal' helemaal juist niet hetzelfde is “centraal beleid van bovenaf opgelegd”. Volgens de Duitse woordvoerder betekent het juist het tegendeel: “gedecentraliseerd”. En de voorlichter van het Franse ministerie van buitenlandse zaken deed sussend: over een woord hoefden de partners in Luxemburg dit weekeinde toch geen ruzie te krijgen!

Die opstelling wordt vanmorgen in de Britse pers nog eens opgelucht gellustreerd. De Nederlandse minister Hans van den Broek, nooit te beroerd om de Britten bij te vallen, wordt geciteerd in zijn uitspraak dat het woord 'federaal' geen aanleiding tot een conflict met Londen mag worden. Zelfs de Ierse premier Haughey, gewoonlijk behandeld als een uitermate suspecte relatie van de Britse regering, wordt aangehaald, nu ook hij heeft gezegd dat “federalistisch taalgebruik”

uit het Luxemburgse otwerp moet worden verwijderd. Niet dat met dit alles de inhoud van het begrip federalisme afdoende is gedefinieerd. Maar dat hoeft pas te worden uitgevochten over een half jaar, wanneer de top van Maastricht aanstaande is.

Groot-Brittannie zal alles op alles zetten om zo dicht mogelijk te blijven bij de oorspronkelijke tekst uit het Verdrag van Rome : “een immer hechtere eenwording van de volken van Europa”. Die term heeft, volgens een anoniem geciteerde minister in The Guardian van heden “tenminste het ordeel van een fatsoenlijke tweeslachtigheid”.