TAKAKO DOI; Doek valt voor oppositieleidster

Takako Doi, die als eerste vrouw in Japan aan het hoofd kwam te staan van een grote politieke partij, is dit weekeinde afgetreden als leidster van de Sociaal-democratische Partij. Haar besluit werd vooral ingegeven door de zeer povere resultaten van haar partij bij de plaatselijke verkiezingen van april. “Het is belangrijk om het doek te laten vallen wanneer de tijd daarvoor is aangebroken”, verklaarde de persoonlijk nog altijd populaire partijleidster.

De politeke loopbaan van Doi eindigt daarmee voorlopig in een anti-climax na een periode van spectaculaire successen. Bij de parlementsverkiezingen van 1989 en 1990 wist ze de sociaal-democraten naar forse winst te leiden, niet het minst omdat de grootste partij van Japan, de Liberale Democratische Partij (LDP), in diskrediet was geraakt door een reeks corruptie-schandalen. Voorts won Doi, die uitstekend vertrouwd was met de verlangens en problemen van Japanse huisvrouwen, veel stemmen door haar krachtige verzet tegen een hogere consumptiebelasting. Doi sprak in die roemrijke dagen, toen zij zelfs in staat leek om het monopolie te breken dat de LDP op de macht leek te hebben, optimistisch van “een nieuwe zonsopgang in de Japanse politiek”.

De successen van de sociaal-democraten waren echter op een dun fundament gebouwd en berustten vooral op de populariteit van de innemende Doi zelf. Haar partij bleef intussen scherp verdeeld tussen een linker en een rechtervleugel en Doi was niet in staat om beide kampen dichter tot elkaar te brengen. Bij niet-nationale verkiezingen zoals die van twee maanden geleden, wanneer Dois invloed zich minder kon doen gelden, brak dit de partij op.

Doi werd zelf in 1986 tot voorzitster van de partij gekozen nadat haar voorganger eveneens een vernietigende nederlaag had geleden bij parlementsverkiezingen. Voordien was ze lector in het staatsrecht aan de hoog aangeschreven universiteit van Ky(J)oto. Sinds 1969 bekleedde ze een zetel in het Japanse parlement.

De 62-jarige Doi, die zich altijd heeft ingezet voor de rechten van de vrouw in het zeer conservatieve Japan, wist vooral veel vrouwen aan te trekken en na haar aantreden steeg het ledental van de partij zienderogen. Ook stelde ze zich in het algemeen flexibeler op dan haar voorganger.

In de door mannen gedomineerde Japanse politiek werd het optreden van Takako Doi vooral in het begin als een welkome frisse wind beschouwd.

Ze maakte geen deel uit van de schimmige wereld van de sjieke clubs op de Ginza in Tokio, waar de heren elkaar voordeeltjes toespelen.

Velen waren gevoelig voor haar heldere taalgebruik en haar betrokkenheid bij de noden van de gewone mensen. Een van de initiatieven waarmee ze zich zeer geliefd maakte was de zogeheten 'Takako Doi Hot Line'. Elke donderdag installeerde de leidsvrouwe van de sociaal-democraten zich tussen vijf en zes uur bij de telefoon om de vragen of opmerkingen van willekeurige Japanners aan tehoren en te bespreken.

Nu de Liberale Democratische Partij, die Japan al tientallen jaren onafgebroken heeft geregeerd, weer wat is hersteld van de corruptieschandalen, zien veel kiezers niet meer in waarom ze op de sociaal-democraten zouden moeten stemmen, die nog geen overtuigend alternatief regeringsprogramma hebben gepresenteerd. In het bijzonder de brede Japanse middenklassezag zeer weinig in haar en haar partij.

Een bijkomende factor was ook dat Takako Doi er tijdens de Golfcrisis niet in slaagde om een geloofwaardig alternatief voor het regeringsbeleid te presenteren.