PETER HERMESDORF 1927-1991; Ethische restaurateur

Peter Hermesdorf heeft als - vrij gevestigde - restaurateur van schilderijen niet alleen een belangrijke bijdrage geleverd aan het behoud van het openbare Nederlandse kunstbezit, maar heeft daarbij op overtuigende wijze inhoud gegeven aan de status en de ethiek van zijn vak.

De opleiding tot restaurateur van schilderijen die hij tussen 1949 en 1952 aan het Courtauld Institute of Art in Londen volgde, zal er zonder twijfel toe hebben bijgedragen dat Hermesdorf gedurende zijn hele carriere multi-disciplinaire samenwerking heeft nagestreefd. Aan kunsthistorische studenten bood zijn part-time docentschap tussen 1956 en 1980 aan de Universiteit van Utrecht de mogelijkheid om ingewijd te worden in de kunsttechnieken en de restauratie.

In de loop der jaren bouwde Hermesdorf een reputatie op als restaurateur van 'moeilijke' schilderijen, met name panelen. Naast werk voor particulieren en de kunsthandel verrichtte hij belangrijke restauraties voor verschillende Nederlandse musea, onder meer in Leiden, Den Haag, Rotterdam en Utrecht. Een mijlpaal in zijn carriere was de uiterst succesvolle restauratie van het drieluik met Het Laatste Oordeel van Lucas van Leyden uit 1527 in het Museum de Lakenhal te Leiden, een monumentaal altaarstuk waarvan de betekenis voor de zestiende eeuwse Nederlandse kunst te vergelijken is met Rembrandts Nachtwacht. Kunsthistorisch en natuurwetenschappelijk onderzoek begeleidde de restauratie, die tussen 1973 en 1977 plaats vond en in een omvangrijk artikel resulteerde. Een dergelijke wetenschappelijke publicatie over restauratie en onderzoek betekent een verantwoording achteraf, die een kritische toetsing mogelijk maakt. Terecht heeft Hermesdorf dergelijke multi-disciplinaire publicaties nagestreefd.

Kleiner van afmetingen dan het Leidse drieluik, maar wat de restauratie betreft nauwelijks minder gecompliceerd, is de reeks schilderijen die Hermesdorf in de afelopen tien jaar voor Museum Boymans-van Beuningen in Rotterdam restaureerde. Het ging om werken van onder meer Titiaan, Pieter Aertsen, Jeroen Bosch (twee sterk beschadigde altaarluikjes), de Meester van de Johannespanelen, Rembrandt (o.m. de Eendracht van het Land), Saenredam, Ruisdael en Rubens. Ook daarbij speelde in een aantal gevallen een interdisciplinaire aanpak van het onderzoek een belangrijke rol. Zijn carriere, die door zijn dood te vroeg is beeindigd, is passend afgesloten met zeer geslaagde behandeling van het Staande mansportret uit het Kasselse Museum, dat op de komende Rembrandt-tentoonstelling in volle glorie te zien zal zijn.

Hermesdorf heeft zijn leven lang geijverd voor de totstandkoming van een opleiding tot schilderijenrestaurateur en voor bescherming van het beroep in Nederland. De problemen waarop de realisering van beide idealen stuitten, moeten hem herhaaldelijk diep teleurgesteld hebben.

Wellicht meer dan Hermesdorf zich bewust was, zal evenw de kwaliteit van zijn restauraties en publicaties daarover in de toekomst het niveau van het beroep van schilderijenrestaurateur bepalen. Daarmee zal Hermesdorf als 'oude meester' een belangrijke plaats in de geschiedenis van de schilderijenrestauratie in Nederland blijven innemen.