Dartele Haydn voor een ernstig publiek

Concert: Orkest van de Achttiende Eeuw o.l.v. Frans Bruggen, met Marinella Pennicchi, sopraan. Programma: werken van Joseph Haydn: symfonie nr. 99 in Es en nr. 102 in Bes; 'Scena di Berenice'. Gehoord 22-6, Muziekcentrum Vredenburg Utrecht. Herhalingen: 24-6 Den Bosch; 25, 26-6 (12.00 uur) Nijmegen; 1-7 Amsterdam.

De laatste avond voor zijn vertrek naar Londen bracht “papa” Joseph Haydn in Wenen samen met Mozart door. “Oh Papa, je bent niet opgevoed voor de wijde wereld, en je spreekt zo weinig talen.” Mozart hield zijn hart vast en daar ging hij, de bijna 60-jarige Haydn. In Londen vond hij vrijheid en erkenning en ontwikkelde hij zijn 'Alterstil', onder andere in twaalf symfonieen die samen een hoogtepunt in zijn omvangrijke oeuvre vormen.

Mozart en Haydn, destijds al beschouwd als “ vader van de klassieke muziek”, hebben elkaar nooit meer teruggezien en Frans Bruggen maakte zaterdag in Utrecht met het Orkest van de Achttiende Eeuw een ontroerend gebaar door, juist nu het Mozart-jaar op zijn eind loopt, te komen met een Haydn-programma. Hiermee viert het orkest tevens zijn tienjarig bestaan en het werd een intiem feestje waarbij de musici net zo genoten van Haydns muzikale inventiviteit en durf als het publiek.

Vrijheid en eensgezindheid gaan bij dit ensemble samen en ewel hij de grote inspirator is, lijkt dirigent Frans Bruggen slechts een van de musici. Blikken uit het orkest gaan richting Bruggen maar maken ook contact met de musicerende buren, en er wordt geglimlacht - kortom iedere opgelegde uniformiteit ontbreekt. En dat komt alleen maar ten goede aan Haydns muziek waarbij je van de ene verbazing in de andere valt.

In twee van de Londense symfonieen, nr. 99 in Es en nr. 102 in Bes, etaleerde het orkest haar miste klankkleuren, een vlinderlichte wendbaarheid en technische virtuositeit die nooit wordt ingezet tot uiterlijk vertoon. Er waren momenten waar het bloedserieuze publiek best had mogen grinniken, zoals in de finale van de symfonie in Bes waar de violen iets beweren en de blazers samen met de pauk hen in de maling nemen. In Haydns muziek vol humor en fantasie bewegen Bruggen en zijn orkest zich als vissen in helder water.

Met dramatiek en tragedie hebben noch Haydn noch Bruggen een grote affiniteit, en daardoor kwam de heftige aria waarmee het miniatuur-operaatje Scena di Berenice werd afgesloten als een grote verrassing. Tot de hevigheid van expressie werd Haydn misschien wel genspireerd door Brigida Banti, eens straatzangeres en vervolgens een gevierde diva die vooral om haar expressie geprezen werd. Voor haar schreef Haydn deze scene en de Italiaanse Marinella Pennicchi nam in Utrecht haar rol over met een grote vocale souplesse en uitdrukkingskracht. Door ch middenin het orkest op te stellen, mengde haar zuivere stem zich met het ensemble en werden de eensgezinde intensies van dit unieke ensemble onderstreept.