Bedrukte stemming op benefietgala Concertgebouworkest; Ze is er niet! Wie niet? Jessye niet!

Concert: Kon. Concertgebouworkest o.l.v. Riccardo Chailly m.m.v. Maria Joao Pires (piano). Programma: G. Verdi: ouverture I vespri siciliani; W.A. Mozart: Pianoconcert nr 23 KV 488; M. Ravel: Une barque sur l'ocean; Alborada del gracioso; P. Dukas: L'apprenti sorcier. Gehoord: 22-6 Concertgebouw Amsterdam.

Een katterig bedrukte stemming groeide zaterdagavond voor de aanvang van het jaarlijkse benefietgala van het Koninklijk Concertgebouworkest. De grote ster Jessye Norman had tijdens de repetities sinusitis (slijmvorming in de voorhoofdsholten) gekregen en had haar optreden afgezegd. Sommigen wisten het al toen ze het Concertgebouw binnenkwamen, anderen lazen het op het inlegvel in het programma en stonden stokstijf stil (“Ze komt niet! Wie niet? Jessye niet! Dat meen je niet!”) en een enkeling hoorde het pas toen bestuursvoorzitter Scherpenhuijsen Rom zijn toespraakje hield ter verwelkoming van prins Claus (beschermheer van het orkest) en koningin Beatrix. Want niet iedereen leest op zo'n feestavond immers een stencil dat pas in de derde zin melding maakt van groot onheil.

Doem had dit concert altijd al beheerst. Oorspronkelijk was het bedoeld als viering van het eeuwfeest van Philips, maar door de enorme verliezen kon het concern de zeer ruime gage - volgens geruchten een kwart miljoen - van de eigen wereldster Jessye Norman, met wie het een exclusief platencontract heeft, zelf niet meer opbrengen. De Avro-tv kon dat - met hulp van het fonds voor culturele omroepprodukties - als sponsor nog wel. Het gala zou niet alleen in eigen land maar ook in Engeland en Japan live worden uitgezonden, waarna het ook aan de rest van de wereld verkocht zou worden. Maar omdat Norman eerst zelf de opname van haar prestaties wilde zien en horen, ging ook dat financieel aantrekkelijke plan niet door.

Chic was natuurlijk wel dat het publiek dat vooral Norman had willen horen en niet was gekomen om het armlastige orkest met 175 gulden te steunen of daarna voor nog 75 gulden extra aan het feestelijke buffet te mogen smikkelen, in de gelegenheid werd gesteld het entreegeld geheel of gedeeltelijk terug te krijgen. Ongeveer driehonderd mensen maakten daarvan gebruik. En zo leed iedereen verlies: de opbrengst voor het orkest is niet maximaal, Norman krijgt haar top-honorarium niet en de Avro was nog treuriger dan de Norman-fans.

De live-uitzending van het gala bleef zaterdagavond beperkt tot een publiek van een man of duizend voor een vidi-wall van Philips op de Amsterdamse Dam. Hier mocht de lampenfabriek uit het zuiden des lands nog wel enige reclame voor zichzelf maken. Vanaf dinsdag was de installatie voor het paleis opgebouwd, maar een spandoekje erboven om de passanten attent te maken op het evenement was verboden door de gemeente Amsterdam. En later op de avond zond de Avro nog slechts het eerste deel van het concert uit op de tv. Het leek de definitieve onderstreping van het vermeende failliet van dit concert: als de beroemde wereldster er niet is, doet de vervangende muziek er kennelijk ook niet meer toe.

Wat we misten was een ingekort programma. Norman zou oorspronkelijk Les nuits d'ete van Berlioz zingen, gevolgd door drie Verdi-aria's: Ritorna vincitor uit Aida, O don fatale uit Don Carlo en Pace, pace uit La forza del destino. De laatste twee waren aanvankelijk vervangen door het Wilgenlied en het Ave Maria uit Otello maar het gedrukte programma vermeldde alleen nog Pace, pace en Ritorna vincitor.

Genoeg over wat er niet was! Pianiste Maria Joao Pires was er wel, zaterdag snel overgekomen uit Parijs, en speelde Mozarts Pianoconcert KV 488, net zoals ze eerder deze maand in Wenen deed tijdens een concert van het Concertgebouworkest. Ze musiceerde fraai, dromerig in het adagio en speels, soms bijna laconiek in het Allegro assai en gaf een mooie toegift: Abschied van Schumann.

En daarna presenteerde dirigent Riccardo Chailly zijn orkest terecht als 'groot' en 'wereldberoemd' in muziek waarin hij zelf ook excelleert. Ravel en Dukas werden superieur gespeeld, schiH)terend, fantastisch, spectaculair en betoverend. En bij de orkestrale toegiften bleek dit prominente gala-publiek al net zo te kunnen genieten van Bizets Carmen als een week eerder de wat volksere bezoekers van het Rai-concert.