President van Kroatie houdt nauwelijks grondgebied over

LJUBLJANA, 22 JUNI. Kroatische parlementsleden zijn al enkele dagen druk bezig de ongeveer honderd wetten aan te nemen waarmee Kroatie vanaf 26 juni als zelfstandigtaat door het leven kan. Een korte blik in de zaal leert dat de 'jonge Kroatische democratie' wordt vertegenwoordigd door voornamelijk oudere heren. Dat maakt hen niet minder strijdbaar: wanneer een lid van de Partij voor Democratische Vernieuwing (SPD) - de voormalige communistische partij - op het spreekgestoelte de discussie wil openen over de schaduwzijde van de afscheiding van Joegoslavie, wordt hij door zo'n tien collega's tegelijkertijd in deede gevallen. Met een mengeling van hysterisch anti-communistische en conservatief-nationalistische retoriek wordt de voormalige bolsjeviek het zwijgen opgelegd.

In Zagreb laat men er geen twijfel over bestaan: Kroatie staat voor een historische beslissing, to be or not to be, that is the question. 'Het project', zoals de voorbereiding voor de onafhankelijkheid wordt genoemd, wordt geleid door de Kroatische president Franje Tudjman. In het presidenH)tiele paleis werkt hij er met zijn tientallen persoonlijke adviseurs dag en nacht aan het “Kroatische volk de plaats in de geschiedenis te geven die het toekomt”.

Daarbij lijkt hij allerminst over een gelukkige hand te beschikken. “Hoe meer Tudjman over de onafhankelijkheid spreekt, hoe minder er van Kroatie overblijft”, is steeds vaker te horen op de terrasjes in het centrum van Zagreb. Het zijn vooral de Serviers in Kroatie die daar de hand in hebben. De Kroatische president slaagin met zijn nationalistische en anti-Servische optreden vorig jaar tijdens de verkiezingscampagne en in de eerste maanden van zijn presidentschap, een groot deel van de Servische bevolking in Kroatie tegen zich in het harnas te jagen.

De Servische parlementsleden trokken zich kort na hun installatie terug uit het parlement en lieten zich niet meer in Zagreb zien. De al van oudsher strijdlustige Serviers van Krajina kwamen in opstand en houden dit gebied al maanden bezet. Zntroleren met hun gewapende politiemacht twaalf gemeenten waar voornamelijk Serviers wonen. De Kroatische autoriteiten hebben al maanden geen toegang meer tot dit gebied.

Hetzelfde dreigt nu te gebeuren in Oost-Kroatie, dat al maanden het toneel is van explosies en bloedige vuurgevechten tussen Servische en Kroatische burgerwachten. Het leger heeft de controle over Krajina en Oost-Kroatie overgenomen en het is nu zover gekomen dat Tudjman nog ss de zeggenschap heeft over Zagreb en omgeving en de kustgebieden Istrie en Dalmatie. Als hij daarheen wil moet hij echter het vliegtuig nemen, wat niet vaak gebeurt. Tudjman spreekt 'zijn' Kroaten het liefst per televisie toe.

Die zijn het met z'n vier miljoenen zo langzamerhand zat dat de 500.000 Serviers met hulp van het leger zo langzamerhand een derde van Kroatie onder controle hebben. Zittend achter zijn veel te grote bureau n omgeven door vlaggen en vaandels, legt Tudjman de Kroaten dan op vaderlijke wijze uit dat nog niet alles verloren is. Met lange, moeizaam geformuleerde zinnen en een glimlach van een zeehond, probeert hij zijn 'lieve Kroaten' hoop te geven.

Om het gezichtsverlies van de Kroatische leiding, opgelopen in de weinig succesvolle 'strijd' tegen de Serviers, te compenseren lijkt de regerende Kroatische Democratische Eenheid (HDZ) het nodig te vinden dat Tudjman een steeds centralere rol speelt op het politieke toneel. De laatste tijd wordt er ware persoonsverheerlijking rond hem opgezet. Zo zijn er posters waarop de president levensgroot is afgebeeld en een slecht geschreven autobiografie in de verkoop gebracht. Zijn afbeeldingen zijn te krijgen op vlaggetjes, zakdoeken, theelepels en ander kitsch.

De televisie speelt een belangrijke rol bij de promotie van Tudjman. In de dagelijkse journaals is Tudjman niet weg te denken: Tudjman ontvangt de ambassadeur, Tudjman spreekt met de Kroaten uihet buitenland, Tudjman ontvangt een schoolklas met kinderen, enzovoorts, enzovoorts. De pers ontvangt van het voorlichtingsbureau van de president regelmatig richtlijnen hoe de president het best in het nieuws gebracht kan worden.

In kringen van de oppositie wordt de groeiende persoonsverheerlijking rond Tudjman fel gekritiseerd. Ivan Zvonimir Ccak, een vooraanstaande persoonlijkheid in de Kroatische oppositie vindt daar het volgende van: “Iemand die niet tevredenmet Tudjman wordt meteen tot vijand van Kroatie gebombardeerd. Dat is een oude bolsjevistische mentaliteit. Onder het communisme gebeurde dat in naam van de arbeidersklasse, nu gebeurt dat in naam van het Kroatische volk.”

Hoewel het duidelijk is dat Tudjman geniet van het theater om hem heen en zich met liefde en plezier laat versieren met medailles, strikken en linten, wordt zijn politieke optreden steeds onzekerder en onvoorspelbaarder. Verklaart hij vandaag dat “Kroatie morgen uit de Federatie zal stappen” wanneer het een of ander niet gebeurt, de dag daarop doet hij weer alsof er niets gebeurd is. Stemde hij er kort geleden, tijdens de bijeenkomst van de zes presidenten in Sarajewo, mee in dat het concept van een federale staat van soevereine republieken als uitgangspunt zou dienen voor verdere gesprekken over de toekomst van Joegoslavie, een paar dagen later liet hij weten dat Joegoslavie als federale staat geen toekomst meer heeft. Hij kon slechts instemmen met een ,eenschap van soevereine staten, naar het voorbeeld van de EG”.

Hetzelfde geldt voor zijn houding ten opzichte van de Serviers in deze republiek. Het liefst omschrijft hij ze als “terroristen” en “sluipmoordenaars” soms als: “medeburgers die kunnen rekenen op dezelfde rechten als de Kroaten”. Dit heeft ertoe geleid dat de door Belgrado gesteunde militante Servische leider Milan Babic, die in Krajina regeert, zijn positie onder de Ser de afgelopen maanden aanzienlijk heeft weten te versterken. Volgens Ivic Racan, de leider van de SDP, wordt het dan ook het tijd dat Tudjman tot een keuze komt: “Het conflict tussen de Kroaten en Serviers in Kroatie kan alleen met geduld en onderhandelingen worden opgelost. Met het resultaat daarvan is de toekomst van het onafhankelijke Kroatie verbonden.”