Mitterrands handige tactieken verdoezelen Frankrijks problemen

Van tijd tot tijd sijpelen er geruchten uit het Elysee, dat Francois Mitterrand, die protocollair bekend staat als mijnheer de President van de Republiek en simpelweg als 'God' in satyrische blaadjes of in cafe's, genoeg heeft van zijn baan, de politiek en zelfs van Frankrijk.Tien jaar aan de macht en vierenzeventig jaar op aarde hebben hun tol geeist, zo gaan de geruchten.

Op zo'n ogenblik slaat 'God' toe. Net als Iwan de Verschrikkelijke die uit zijn doodsbed opstond om zijn feestvierende trawanten te overrompelen, heeft Mitterrand met een paar snelle zetten getoond nog niets te hebben verloren van zijn voorliefde voor en bedrevenheid in politieke manoeuvres of tactische verrassingen. Hij brengt het schaakbord in de war, vraagt zich hardop af waarom zijn opponenten en rivalen hem tot deze stap hebben gedwongen en herneemt vervolgens zijn Olympische afstand tot de gewone stervelingen.

Dit is de situatie op dit moment. Na de viering van de tiende verjaardag van zijn eerste presidentiele overwinning op 10 mei 1981 heeft Mitterrand abrupt zijn populaire premier Michel Rocard laten vallen, om Edith Cresse benoemen tot de eerste vrouwelijke premier van Frankrijk.

Op het gebied van de buitenlandse politiek heeft de president zijn succesvolle militaire samenwerking met de Verenigde Staten in De Golf laten volgen door wat luidruchtig gekrakeel met Washington over minder belangrijke zaken, opdat de Franse kiezers hem zullen zien als iemand die zich tegen Amerikaanse arrogantie weet te verweren.

De bedoeling van deze koH)wijzigingen is Mitterrand en zijn socialisten weer naar links te manoeuvreren op weg naar de cruciale parlementsverkiezingen in 1993. Of die manoeuvres meer dan alleen een tactische betekenis hebben is alleen Mitterrand bekend en op dit moment waarschijnlijk zelfs niet aan hem. Hierover (en over alle andere kwesties) beslist hij pas als hij daartoe wordt gedwongen.

Hecht geen waarde aan de geleerde analyses van de betekenis van Cressons benoeming voor de economische- en handelspolitiek. Die krijgt de betekenis die Mitterrand haar wil geven. Dfde geldt voor de nieuwe stekeligheden in de Frans-Amerikaanse betrekkingen. Beide verschuivingen op dit gebied zijn politiek, geen beleid.

Mevrouw Cresson staat bekend om haar kleurrijk gebrachte standpunten over het belang dat de staat heeft bij het vrijwaren van de industrie van buitenlandse concurrentie. Maar Mitterrand heeft haar gedwongen haar zeggenschap over de economische- en handelspolitiek over te dragen aan Pierre Beregovoy, de minister van financien die odogenloze wijze de inflatie uit de Franse economie heeft gewrongen en heeft gevochten tegen nieuwe regeringsbemoeienissen met de economie.

“Dit is typisch Mitterrand, de prins van de dubbelzinnigheid”, zegt een oude vriend en bewonderaar van de president. “Hij stuurt in een beweging twee tegenstrijdige signalen naar een uiteenlopend publiek en laat dat beslissen wat daarvan de bedoeling is. De markten en zakenlieden worden geacht in Beregovoy te geloven, de arbeiders in resson. De kunst is beider hoop levend te houden tot 1993”.

Afgezien van de historische stap die Mitterrand heeft gezet met de benoeming van een vrouwelijke premier, heeft hij mevrouw Cresson ook gekozen in de hoop in 1993 de Socialisten een paar kostbare extra verkiezingspunten te bezorgen van vrouwelijke kiezers. Door Rocard te laten vallen opent hij bovendien de weg naar een hervatting van de electorale samenwerking van de socialisten en de kleine gesoleerde Franse Communistischtij, waarmee hij een einde kan maken aan een drie jaar durende flirt van de Socialisten met het politieke midden.

Maar het Edith-effect waarop werd gehoopt is van opvallend korte duur geweest. De toespraken waarmee ze haar nieuwe functue begon, zijn niet ingeslagen. Stakingen in de overheidssector die onder Rocard zijn begonnen, hebben zich onder Cresson verhevigd. Bezorgdheid over law and order en over de immigratie van Noordafrikanen benvloeden de politieke feer. “De president heeft deze regering opgezadeld met een onmogelijke opdracht, zegt een andere waarnemer. “Hij geeft Cresson opdracht de eisen van de arbeiders in te willigen en hun stemmen vast te houden, terwijl hij Beregovoy opdraagt de inflatie even hard als anders te bestrijden. Beiden zullen alles doen wat in hun vermogen ligt om deze opdrachten te vervullen. Maar hoe zijn deze twee zaken te verenigen?”

De geest van tegenstrijdigheid waart ook ron de nieuwe worsteling met Washington over de herdefiniering van de NAVO en de toekomstige Amerikaanse politieke rol in Europese zaken. Terwijl Franse troepen kundig en loyaal opereerden in de oorlog tegen Irak, was hun afhankelijkheid van Amerikaanse logisitek en inlichtingendiensten groter dan ooit.

Mitterrand legt er de nadruk op dat de theologische tweespalt over de NAVO-leiding geen verband had met de bereidheid van Frankrijk om samen met Amer)kaanse troepen in de Golf te vechten. Staar je niet blind op de politieke stabiliteit en laat me zelf de touwtjes in handen nemen - is de onuitgesproken boodschap in de binnen- en buitenlandse politiek.

Mitterrand heeft een indrukwekkende reputatie opgebouwd met het ten eigen bate uitbuiten van door hem gecreeerde onzekerheid en dubbelzinnigheid. Maar tactisch manoeuvreren laat een schrale erfenis na. De huidige atmosfeer in Frankrijk doet me denken aan een opmerking die Raymond Aron kort voor zijn overlijden 1983 maakte.

Ik had de rvatieve filosoof gevraagd of de Fransen werkelijk zuchtten onder de Socialistische regering, die veel minder draconisch of chaotisch was gebleken dan de conservatieven hadden voorspeld. “De Fransen niet”, zei hij, om daar na een stilte aan toe te voegen: “Frankrijk wel”.

Politieke bliksemschichten van 'God' zullen de Fransen nu even afleiden en de Socialisten aan de macht houden, maar zij zullen niet helpen bij het oplossen van Frankrijks fundamentele problemen.

The Washington Post