ISRAEL

A New Israel. Democracy in Crisis 1973-1988 door Bernard Avishai 420 blz., Ticknor & Fields 1990, f 63,10 ISBN 0 89919 966 6

De essays die Bernard Avishai sinds de Grote Verzoendag-oorlog in 1973 schreef voor de New York Review of Books zijn nu gebundeld in A New Israel. Kernthema is de transformatie die de Israelische samenleving heeft ondergaan als gevolg van de komst van de Sefardische (Orientse) joden. Langzaam maar zeker zijn zij de meerderheid in het land gaan uitmaken, en dat heeft grote gevolgen voor de politieke verhoudingen.

West-Europeanen zijn geneigd te denken dat de Arbeiderspartij van Shimon Peres de partij is van de have nots, en Likoed de partij van de beter gesitueerden en de elite. Dat is niet het geval. ''Als je dit niet beseft, begrijp je niets van Israelische politieke verhoudingen,'' schrijft Avishai terecht.

De partij van Peres is de partij van overwegend uit Europa afkomstige zionistische joden, die aan de wieg stonden vae staat Israel. Hun ideaal was een seculiere Hebreeuwse democratie. Zij zijn er echter niet in geslaagd, aldus Avishai, de massa van de Orientaalse joden in hun gelederen op te nemen. De leidende posities in de Arbeiderspartij zijn nog steeds in handen van de Ashkenazische joden. De sans-culottes van de jonge joodse staat geven daarom massaal hun stem aan Likoed. Hun voorbeeld is David Levy, die van eenvoudige Marokkaanse komaf is maar nraels minister van Buitenlandse Zaken is.

In wezen borduurt Avishai in deze essays voort op zijn The Tragedy of Zionism uit 1985. Hierin betoogde hij dat het politieke zionisme definitief tot het verleden behoort, terwijl het cultureel gezien een succes is. De jonge staat Israel zou volgens Avishai juist nu het proces van normalisatie, dat de zionisten begonnen, moeten voltooien. Het proces van staatsvorming zou moeten worden afgerond met het schrijven van een grwet, het definitief trekken van de landsgrenzen en de opheffing van de ongelijkheid in economisch opzicht van niet-joden. Daarna zou Israel zich volledig kunnen wijden aan de opbouw van de economie.

Inzake de Palestijnse kwestie, volgens Avishai de crux waar de problemen in het Midden-Oosten om draaien, vallen al snel grote woorden als 'kolonialisme' en 'imperialisme', ja zelfs 'racisme'. Aan de critici van Israel probeert Avishai uit te leggen waarom zionisme iets anders is dan imperialisme of kolonialisme. De dige problemen zijn volgens hem juist het gevolg van het succesvolle anti-koloniale beleid van de zionisten. Ten gevolge hiervan is Israel een moderne staat geworden in een overigens overwegend reactionaire regio. Hiermee heeft Israel in feite een van de grootste belemmeringen voor vreedzame Arabisch-Israelische relaties in het leven geroepen.

Toch is voor Avishai democratie niet alleen een nastrevenswaardig doel, maar ook een middel om in het Midden-Oosten tot een regeling van de Palestijnse kwestie te komen. Hpleit voor pluralisme en democratisch federalisme. In de praktijk komt dit neer op een federatief verband van Israel met een gedemilitariseerde Palestijnse staat en Jordanie. In zijn boek breekst Avishai dan ook een lans voor een zakelijke benadering van de bezette gebieden. Over de toekomst van de West Bank dient volgens hem niet in zionistische termen te worden nagedacht. Uitsluitend de noodzaak van veilige gren en diplomatieke overwegingen zouden een rol dienen te spelen.

Hoewel Avishai er in zijn voorwoord niet naar verwijst, onderstrepen de huidige ontwikkelingen zijn analyse. Met de recente enorme aantallen Russische immigranten is de situatie in Israel alleen maar nijpender geworden, hoewel hun komst een belangrijke impuls is voor het joodse zelfvertrouwen. Het behoeft geen betoog dat vreedzame omstandigheden bijna een voorwaarde zijn voor de enorme economische inspaH)ning die nodig is om deze mensen te integreren.

De essays van deze geengageerde en kritisch waarnemer van de ontwikkelingen in Israel en het Midden-Oosten blinken stuk voor stuk uit door hun heldere taal, intelligentie en een aangename balans tussen betrokkenheid en distantie. De bundel biedt verhelderende lectuur voor iedereen die bereid is zich te verdiepen in de achtergronden van de problemen in het Midden-Oosten.