Grijp Uw Kans

PRESIDENT GORBATSJOV mag midden volgende maand in Londennschuiven bij de leiders van de zeven belangrijkste industrielanden.

Het Sovjet-staatshoofd is welkom om zijn hervormingsplannen te kunnen toelichten, maar hij krijgt geen erkenning als leider van een economische grootmacht. Gorbatsjov komt niet als economische partner, maar als politieke risicofactor naar Londen.

Voorafgaande aan de jaarlijkse ecomische top van de Groep van zeven komen de ministers van financien van de G-7 dit weekeinde bijeen. Ze zien de politieke claims ter waarde van miljarden voor hulp aan de Sovjet-Unie al op zich afkomen. Zes van de zeven ministers hebben begrotingsproblemen in eigen land en alleen Japan is in staat om uit zijn financiele overschotten geld beschikbaar te stellen. Maar Japan, met als diplomatiek excuus de onopgeloste kwestie van de Koerillen-eilanden, houdt zich afzijdig en laat de rekening voor de opruiming van de communistische erfenis in deovjet-Unie aan anderen.

HET GEWELDIGE KOOPJE - The grand bargain - was de oorspronkelijke titel van het hervormingsplan dat is opgesteld door een groep Harvard-hoogleraren en de Sovjet-econoom Javlinski. Het plan, dat voorziet in een jaarlijkse injectie van 20 a 35 miljard dollar in de Sovjet-Unie, is omgedoopt tot 'Grijp Uw Kans' - The window of opportunity. Het is een ambiteus en uniek plan. Nog nooit zijn dergelijke grote bedragen voor hulp aan een land voorgesteld. De Wereldbank verstrekt jaarlijks aan alle ontwikkelingslanden en Oost-Europa samen ongeveer 20 miljard dollar aan leningen.

Bovendien worden aan eventuele hulp verregaande politieke voorwaarden verbonden. Versterking van de democratie, vermindering van de militaire uitgaven en afbraak van de wapenindustrie, stopzetting van de hulp aan Cuba en een regeling van de betrekkingen tussen de Unie en de Republieken springen in het oog. Zelfs in de strengste aanpassingsprogramma's van het Internationale Monetaire Fonds worden dergelijke voorwaarden niet gesteld.

De Sovjet-Unie is een uitzonderlijk geval, een militaire supermacht, de eerste socialistische staat, een economische rune. De hervormingstaak is derhalve kolossaal en niet ongevaarlijk. In Moskou neemt het verzet tegen de hervormingen nu al toe, nog voordat een enkele maatregel is genomen. Premier Pavlov, vertegenwoordiger van de conservatieve vleugel, heeft buitenlandse steun belachelijk gemaakt en president Gorbatsjov waarschuwt omineus voor de veerand van destabilisatie.

WAT MOET HET Westen onder deze omstandigheden doen? Hulp zonder strenge voorwaarden zal de economische chaos hooguit uitstellen en zal tot gevolg hebben dat het westerse geld verdwijnt in de bodemloze put van een niet-aangepaste economie, zoals in de jaren zeventig in Polen en Zuid-Amerika gebeurde. Strenge voorwaarden zullen leiden tot pijnlijke aanpassingen en sociale onrust. Geen hulp zal een overtreffende trap van de huidige crisis opleveren.

Geleidelijk groeit deeenstemming dat de verstandigste aanpak niet bestaat uit de storting van miljarden dollars, maar uit technische steun en hulp voor concrete projecten. Deze hulp hoeft niet uitsluitend centralistisch via de Unie te lopen, maar kan, zeker na de directe verkiezing van Boris Jeltsin, ook gedecentraliseerd naar hervormingsgezinde republieken gaan.

De Sovjet-Unie is ook meer gebaat bij open grenzen dan bij getrokken beurzen. Vooral de koopkrachtige EG moet zijn markten opensteloor exportprodukten uit Oost-Europa. Verder moeten het IMF en de Wereldbank, zodra de Sovjet-Unie een vorm heeft gevonden om zich aan te sluiten bij deze instituties, de overgang van plan naar markt begeleiden. En ten slotte zullen de Sovjet-burgers en -leiders de historische kans op steun moeten grijpen door zelf met hervormingen aan de slag te gaan.