Ad Nuis exposeert gevangenisfoto's in Rotterdam; De alledaagse sleur in de cel

Ad Nuis, Alweer een dag, fotoboek uitgegeven door Menno van de Koppel, Amsterdam, 1991. 45 gulden. Alweer een dag, tentoonstelling over het leven in gevangenissen, t-m 31 augustus. Archiefwinkel, Coolsingel 89, Rotterdam. Di-za 11u.

ROTTERDAM, 22 JUNI. Hoe een gevangenis er van buiten uitziet, weet iedereen. Van het leven binnen krijgen we minder vaak een indruk. De Haarlemse fotograaf Ad Nfotografeerde van oktober 1988 tot maart 1990 in drie Nederlandse strafinrichtingen: het Huis van Bewaring aan de Noordsingel in Rotterdam, de jeugdafdeling van de Penitentaire Inrichting Nieuw Vosseveld in Vught en de inrichting voor langgestraften Esserheem in Veenhuizen. Hij maakte er sobere, veelzeggende opnamen in zwart-wit van het leven van alledag van de gedetineerden. Hij volgde hen met de camera in de cel, tijdens de recreatie, de maaltijden en het werk. Aan de gevangenisfoto's van Nuis zijn nu een boek en een tentoonstelling gewijd.

“Ik wilde de dagelijkse sleur vastleggen”, zegt Nuis. “Het leven in de gevangenis is een aaneenschakeling van dagen. Iedere dag is hetzelfde. Hoewel de buitenwereld vaak een andere indruk heeft, zijn er vrij weinig incidenten. Ik heb er geen meegemaakt. Wat het meeste indruk op me heeft gemaakt was het moment dat ik alleen in de cel was met een jongen die een briefje het resultaat van een Aids-onderzoek in zijn handen kreeg gedrukt, waarin stond dat hij seropositief was. Daar zaten we, alleen, met die boodschap”.

Nuis ondervond nauwelijks tegenwerking van de kant van de gedetineerden. Zij zagen de aanwezigheid van de fotograaf eerder als een verzetje in hun monotone bestaan. Velen onder hen lieten zich uitgebreid en herkenbaar fotograferen. Dat levert mooie, soms bijna romantische beelde van gewone, alledaagse mensen, die echter wel een opvallende, en enigszins rolbevestigende, voorkeur voor zwaar getatoeeerde spierballen blijken te hebben.

Van de foto's is het kort geleden verschenen boek Alweer een dag samengesteld. Er staan 79 opnamen in uit de drie inrichtingen. Het kostte volgens de fotograaf enige moeite een uitgever te vinden: “Niemand was in het onderwerp genteresseerd, het was te gewoon, niet spectaculair genoeg. Mijn foto's zijn niet dramatisch of treurig”. Belangstelling was eel van het gemeentearchief van Rotterdam, dat ongeveer 35 foto's van Nuis heeft aangekocht. Zij zijn te zien in de Archiefwinkel op een tentoonstelling die eveneens de verzuchting Alweer een dag als titel heeft. Het archief was uiteraard het meest genteresseerd in de foto's uit het Huis van Bewaring in Rotterdam. Als tijdsdocument vormen zij een welkome aanvulling op de beeldcollectie van de topografisch-historische atlas, waarin het leven van de Rotterdammers in heden en verlede vastgelegd.

Op de tentoonstelling in de Archiefwinkel zijn behalve foto's uit het Rotterdamse Huis van Bewaring ook een aantal foto's te zien die Nuis in Veenhuizen en Vught maakte. Bovendien is de expositie uitgebreid met historisch materiaal over het gevangeniswezen in Rotterdam vanaf ongeveer 1700. In die tijd bestond de gevangenis nog uit een paar cellen onder het stadhuis aan de Hoogstraat, zo blijkt uit een geexposeerde tekening. Oude documenten geven een d van behandeling en het leven van de gevangenen in vroeger tijden.

Het instituut gevangenis ontstond in de zestiende eeuw. Daarvoor kende men slechts de doodstraf, lijfstraffen en verbanning. Op de tentoonstelling is nog een oud brandmerk te zien, een lange ijzeren staaf die gloeiend gemaakt werd om misdadigers mee te merken. Gevangenisstraf diende als afschrikking en om mensen die een misdrijf hadden begaan uit de samenleving te verwijderen. Later kregen degevangenissen tevens de functie van heropvoedingsinstituut. Gevangenen moesten bij voorbeeld zinvol werk verrichten. Die uitgangspunten zijn altijd van kracht gebleven. Hoewel over de zin van het werk - op een van de foto's van Nuis zit een gevangene wasknijpers samen te stellen - kan worden gediscussieerd. De samenstellers van de tentoonstelling hebben nog gezocht of er een historische tegenhanger van Ad Nuis te vinden was, iemand die eerder in deze eeuw in gevangenissen had gefotografeerd. Zo'n voorganger bleek echter n te vinden. Wel stuitten zij op een film die in 1925 in een Amsterdamse gevangenis was opgenomen en waarin men onder andere gevangenen aan het werk ziet. Een bewerking van die film is op de tentoonstelling te zien.

Foto:

Luchtplaats van de A-vleugel van het Huis van Bewaring, Noordsingel Rotterdam in de stromende regen (foto Ad Nuis)