Bezoek van een onderzeeer; Mischa de Vreede op Ambon

Mischa de Vreede: Geen verleden tijd. Nederlands op Ambon. Uitg. De Arbeiderspers, 183 blz. Prijs (f) 29,90

“Het vertellen van een verhaal vind ik ongeveer het liefste wat mensen elkaar kunnen aandoen”, zegt Mischa de Vreede in haar nieuwe boek. In zijn algemeenheid is dat nogal kras. Zou ze nooit eens grommend van verveling hebben moeten luisteren naar eeeindeloos verhaal van iemand die van zijn leven vertelde? Haar generalisatie is er een die nog net met de mantel der liefde bedekt kan worden, want de Ambonnezen die ze in haar boek aan het woord laat zijn zeker niet vervelend, al is niet alles wat ze te zeggen hebben nieuw of van groot belang.

Het ontstaan van het boek is voorafgegaan door een merkwaardige gebeurtenis. Mischa de Vreede is in Indonesie geboren, heeft er als kind in Japanse kampen gezeten, is in 1980 voor het eerst teruggeH)gaan en heeft zich toen voorgenomen dat nooit meer te doen omdat ze zich er buitengewoon misplaatst voelde. Toch begon ze in 1986 een reis naar Ambon voor te bereiden omdat haar vader daar dominee was geweest. Net in die tijd kreeg ze een kranteknipsel uit Jakarta over de ontruiming van een oud kerkhof in Ambon waarbij een volkomen gaaf lijk tevoorschijn kwam dat daar zestig jaar geleden was begraven. Het was de eerste vrouw van haar vader. Er gingen verhaledat de vader gestraft was met de dood van zijn jonge vrouw omdat hij de goden had ontstemd door een kruik heilig water leeg te gieten.

Dit alles is intrigerend genoeg om een bezoek aan Ambon tot een avontuur te maken, maar toch gaat het daar in het boek niet in de eerste plaats om. Zoals de ondertitel aangeeft, wil het laten zien wat er op Ambon nog over is van het Nederlands en de Nederlandse tijd. Dat is nog heel wat, en de vertellers die Mischa de Vreede laat optreden, vertellen bijna allemaal hun verhaal in goed Nederlas - zo goed, dat er wel het een en ander aan bijgeschaafd zal zijn. Het zijn begrijpelijkerwijs geen jonge mensen en vaak putten ze uit een wat verbrokkelde herinnering. Er zijn een voormalig inspecteur van het technisch onderwijs, de vrouw van een diplomaat, een docent Nederlands, een bibliothecaris en een inspecteur van de PTT.

Het mooiste verhaal is dat van meneer Eikendorp die aan het begin van de oorlog opdracht kreeg op Hawaii een zendstation op te zettn en meteen begon overal heen te seinen. Tot er een onderzeeer opdook en een man met een scheepstoeter hem toeschreeuwde dat hij op de verkeerde plek zat. Het is mogelijk dat hij de loop van de oorlog daarmee een kleine zwenking heeft gegeven, het is ook mogelijk dat het niets uitmaakte wat hij deed. Het is typisch een verhaal van lang geleden, waarbij essentiele overgangen uit het geheugen zijn weggevaagd.

Zoals bij alle orale geschiedenis wisselen hoogtepunten en inzinkingen elkaar af. Er wordt veel gezeg dat we al wisten, maar er zijn ook details die een gebeurtenis ineens tot leven brengen. Mischa de Vreede zelf heeft de gave om je de winkeltjes, de gezichten van de mensen, de vruchten, de kleur van de stad en het land haarscherp te laten zien.

Ze heeft wel eens de neiging haar boek aan te lengen en het uitgebreide navertellen van een verhaal van Maria Dermout doet nogal overbodig aan. Maar net als je aandacht dreigt weg te zakken, kan ze die activeren met een mooi visueel beeld, zoals dat van het gezin dat zich 's avonds op de bank buiten “arrangeert als een bloemstuk”.