'Politieke selectie tast beroepsethiek aan'; President Hoge Raad is 'ongelukkig' met idee van CDA-fractie

DEN HAAG, 20 JUNI. Bij de Hoge Raad der Nederlanden spelen emoties geen grote rol. De president mr. S. Royer en de vice-president mr. W. Snijders zijn dan ook niet boos, maar “bijzonder ongelukkig”. Zij “sputteren” tegen het idee van de CDA-fractie om bij de voordracht van nieuwe raadsheren meer te letten op politieke kleur en geloofsovertuiging. In die fractie leeft het gevoel dat er te veel D66'ers in de Hoge Raad worden benoemd.

Hoeveel D66-leden zitten er in de Hoge Raad?

Royer: “Wij weten dat niet van elkaar. Ook van de kandidaten die wij aanbevelen weten wij dat niet. En wij hebben er ook geen behoefte aan dat te weten. In het grootste deel van ons werk speelt de politiek geen enkele rol. En als het dat wel doet, dan ligt de politiek toch heel ver op de achtergrond. Het gaat om beslissingen die passen in ons rechtsstelsel en die maatschappelijk aanvaardbaar zijn. Die zijn nooit extreem.”

Maar het bij uitstek politiek gevoelige stakingsrecht is helemaal door rechters geschreven.

Snijders: “Juist dan zoeken we een a-politieke oplossing. De rechter beoordeelt de toepassing van spelregels of ontwikkelt nieuwe spelregels. Er wordt nooit gezegd of de staking zelf juist is.”

Wat is er tegen een zwaarder accent op de politieke kleur van kandidaten?

Royer: “Als je stelselmatig rechters selecteert op politieke voorkeur is het onvermijdelijk dat zij bij hun uitspraken het gedachtengoed van die partij in het oog houden. Kijkt u maar over de grens bij de Zuiderburen: dat is noodlottig voor de kwaliteit van de rechterlijke macht. Je verzwakt de beroepsethiek.”

Snijders: “Mij verontrust niet dat de Kamer een 'say' wil hebben, noch dat ze zich er meer in willen verdiepen. Maar ik vrees dat daarbij de verkeerde maatstaven worden aangelegd. Op de politieke kleur komt het niet aan. Zo'n selectie ontbeert werkelijkheidszin. Het effect zou volkomen chaotisch zijn. Wij beslissen hier nooit met alle 32 leden, maar in kamers met drie of vijf raadsheren; dat is politiek niet paritair samen te stellen.”

CDA en VVD willen sollicitatiegesprekken voeren met kandidaten. Wat is daarop tegen?

Royer: “Het woord sollicitatie is verwarrend. Het gaat zo: wij vragen of kandidaten bereid zijn zich een plaats op de aanbeveling te laten welgevallen. Als daar een sollicitatiegesprek bij de Kamer aan vastzit, zullen we vaker een blauwtje lopen. Het gaat om vooraanstaande, vaak al wat oudere mensen.”

Snijders: “Ik ben bang voor een extra barriere. Wij stuiten steeds vaker op aarzelaars en nee-zeggers. De juridische top in Nederland is niet gegroeid, maar het beroep dat erop wordt gedaan door advocatenkantoren, de Raad van State en gerechtshoven is sterk toegenomen. De honorering speelt ook een rol.”

Welke selectiecriteria hanteert u?

Royer: “Juridische begaafdheid en ervaring op hoog niveau.

Onafhankelijkheid van een politieke richting. Dat toetsen we alleen indirect. Het is niet zo dat we hier kandidaten ontvangen en dan doorzagen. Wij leren de kandidaten vanzelf kennen: uit de wetenschappelijke verenigingen, uit de rechtspraktijk, uit publicaties. Sinds kort hebben we een commissie die stelselmatig een tour d'horizon maakt. Met 32 leden hebben we meer vacatures - daardoor is het wat moeilijker om het bij te houden. Ik ken bijvoorbeeld niet iedereen persoonlijk die nu op de aanbeveling staat.

“Ons werk is heel moeilijk. Het speelt op hoog intellectueel niveau - je moet een goed analytisch en synthetisch vermogen hebben. Wij hebben geen tijd en geen plaats om ons te verdiepen in politieke kwesties. In de Raadkamer wordt een aardig robbertje gedebatteerd, maar nooit over de politiek.”

Is een kandidaat met een sterk politiek profiel dan in het nadeel? Royer: “Lid van de Hoge Raad is een vak. Het is geen roeping om via de rechtspraak ideeen te verwezenlijken. Maar een politiek profiel is ook geen bezwaar. Wiersma is lid geweest - hij was staatssecretaris en lid van de VVD, maar een begenadigd jurist. Nu staat oud-staatssecretaris Scheltema op de aanbeveling. Die willen we dolgraag hebben. Maar wel omdat hij de specialistis op het gebied van bestuursrecht, niet omdat hij van D66 is.”

Als het kabinet besluit dat de Hoge Raad wetten buiten werking mag stellen omdat ze strijden met de Grondwet, is dat ook voor de PvdA reden om meer op politieke kleur te gaan letten. Dan zou de Hoge Raad veel meer in politiek vaarwater komen.

Royer: “Het is zeer de vraag of die constitutionele toetsing er komt. Maar ook dan is een politieke samenstelling van de Hoge Raad onnodig.

Bij toetsing an de mensenrechtenverdragen - die nu al gebeurt - is er nauwelijks sprake van politieke vragen. Bij de belastingrechtspraak wordt met een beroep op verdragen al jaren geschaafd aan de proceswaarborgen. Kunt u zich voorstellen dat politieke sympathie daarbij een rol speelt?.''