Nederland als bruggenbouwer in Midden-Oosten

De Nederlandse minister van buitenlandse zaken Hans van den Broek moet deze maanden wel met kend hart de tergende voorbereidingen volgen voor het bijeenroepen van een regionale vredesconferentie voor het Midden-Oosten.

Als de Amerikaanse president George Bush er in slaagt om de overwinning in de Golfoorlog te bekronen met een historische doorbraak in het Israelisch-Arabische (Palestijnse) conflict is er voor de ambitieuze Nederlander in de rol van voorzitter van de EG-ministerraad bijzondere taak in het zeer emotionele vredesproces weggelegd.

Goed ingevoerde waarnemers geloven dat de VS en de Sovjet-Unie binnen enkele maanden als co-sponsors de uitnodigingen voor de ceremoniele opening van de vredesconferentie aan de partijen kunnen versturen. Zij houden het erop dat de uitbouw van de Israelisch-Egyptische vrede tot een bredere vredesstructuur in het Midden-Oosten, de komende herfst kan beginnen.

Heel langzaam maar heel zeker worden de nog bestaaproblemen tussen de partijen in gecompliceerde diplomatieke formules opgelost. Een diplomatieke uitweg voor het Israelische verzet tegen een VN-rol in het vredesproces is in zicht nadat Jeruzalem eerder zwichtte voor een EG-stem in het vredesproces.

Dat die stem na 1 juli die van Hans van den Broek is, heeft op het Israelische besluit de EG tot het vredesproces toe te laten weliswaar geen doorslaggevende invloehad, maar in het achterhoofd van de besluitvormers in Jeruzalem heeft het imago van de Nederlandse minister van buitenlandse zaken beslist meegespeeld. Eerste minister Jitschak Shamir zou waarschijnlijk meer bedenkingen hebben gehad indien niet een Nederlander maar een Fransman of Italiaan tijdens de zeer kritieke beginfase van de regionale vredesconferentie de EG zou hebben vertegenwoordigd. De naam 'Holland' roept bij heel veel Israeliers nog steeds warme gevoelens op.

Jeruzalem is niet vergeten dat Nederland in de Golfoorlog Patriot-raketten naar Isrstuurde, een positieve rol heeft gespeeld in de emigratie van Russische joden, nog vaak effectief opkomt voor Israels economische belangen in de EG en in de Yom Kippoer-oorlog pal achter de joodse staat stond.

In Israel gestationeerde Nederlandse diplomaten genieten dan ook een bevoorrechte status. Met de Amerikanen slagen zij er gemakkelijker dan hun collega's van andere landen in 'deuren te openen'. Een telefoontje is vaak voldoende voor een rhoud op hoog niveau. Als het dringend is dezelfde dag nog.

Tegen de achtergrond van de nog wel als 'bijzonder' te omschrijven betrekkingen tussen Israel en Nederland geniet Van den Broek ook door zijn persoonlijkheid en manier van optreden het vertrouwen van de uitermate achterdochtige Israelische premier Jitschak Shamir. Van den Broek is een der weinige buitenlandse ministers uit de lange rij die Jeruzalem aandoet naar wie Shamir aandachtig luistert en met wie bereid en in staat is een dialoog te voeren. Shamir verdenkt de Nederlandse minister van buitenlandse zaken er niet van geen echt oog en hart te hebben voor Israels belangen. Omdat Van den Broek ook heel goed ligt bij de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken James Baker en eveneens respect afdwingt in de Arabische hoofdsteden kan hij in het te verwachten moeilijke vredesproces de taak van bruggenbouwer op zich nemen. Zelfs bij de Palestijnen staat Van den Broek goed aangeschreven. deed hen natuurlijk geen goed dat hij zich tijdens een recent gesprek met Palestijnse persoonlijkheden tegen de PLO keerde en zich ook geen voorstander toonde van de stichting van een onafhankelijke Palestijnse staat in de sedert 1967 door Israel bezette gebieden.

Zijn eerlijkheid sloeg echter wel aan. Deze week nog zei een Palestijn in Oost-Jeruzalem dat Van den Broeks 'toegang' tot Shamir een “goede zaak is” omdat het rijpen van de vredeskans in handen van de Israelische eerste minr ligt. “Als Van den Broek hem terwille van de vrede tot andere gedachten kan brengen des te beter”, merkte de Palestijn op.

In het leggen van de diplomatieke fundamenten voor de regionale vredesconferentie speelt de Nederlandse diplomatie vooruitlopend op het EG-voorzitterschap al een actieve rol. Een Nederlands idee om tot het stopzetten van de Israelische nederzettingenpolitiek tijdens het vredesproces te komen, zonder dat Jeruzalem zich daartoenlijk verplicht, circuleert reeds enige tijd in de diplomatieke wandelgangen.

Makkelijk zal Van den Broek het overigens niet krijgen met het zetten van zijn stempel op het vredesproces. Israel beschouwt de openingsceremonie van de regionale vredesconferentie onder auspicien van de VS en de Sovjet-Unie, in aanwezigheid van een EG-vertegenwoordiger (Van den Broek) en wellicht een VN-waarnemer als het voorportaal van rechtstreeks redesoverleg waar anderen niets mee hebben te maken.