Leiders van Colombiaanse cocane-kartels worden niet uitgeleverd aan Verenigde Staten; Aanhouding Escobar niet fataal voor drugshandel

In augustus 1989 verklaarde de Colombiaanse president Virgilio Barco de oorlog aan de drugsmafia. Met steun van Amerikaanse militairen werden cocavelden, laboratoria en villa's van de drugsbaronnen in as gelegd. In het eerste halve jaar van de campagne legde de politie beslag op 142 vliegtuigen, 20 helikopters, 32 pleziervaartuigen en 141 gebouwen die eigendom waren van het beruchte Medellin-kartel. Ook de prive-dierentuin van de gedoodverfde leider van het kartel, Pablo Escobar, werd verbeurd verklaard, maar de 'Godfather' ontsprong keer op keer de dans.

Zijn organisatie reageerde met bomaanslagen, geweerschoten en ontvoeringen, met als voornaamste eis intrekking van Barco's besluit gevangen drugsbandieten aan de Verenigde Staten te zullen uitleveren.

“Tien dode rechters voor elke uitgeleverde Colombiaan”, zo dreigden de bandieten, die inmiddels de geuzennaam Los Extraditables - 'zij die uitgeleverd kunnen worden' - hadden aangenomen.

Barco's opvolger, de liberale Cesar Gaviria, voer een andere koers. Hij stelde de narcotraficantes strafvermindering in het vooruitzicht indien zij zich overgaven en tevens hoefden zij maar een misdrijf te bekennen. Bovendien werd na oktober 1990 geen enkele Colombiaan meer uitgewezen. Zijn hypothese was dat die maatregelen het uitgeholde rechtsstelsel van Colombia zouden versterken, maar pas na enkele jaren zou het effect ervan merkbaar worden, zo betoogde hij.

Gisteren bekrachtigde het Colombiaanse parlement de afschaffing van het uitwijzen. Enkele uren later meldde Pablo Escobar zich en liet zich per helikopter vervoeren naar een gevangenis nabij zijn geboortestad Envigado. “Dit is een daad van vrede”, zo zei de man die in de Verenigde Staten verdacht wordt van honderden moorden en het illegaal verhandelen van duizenden tonnen cocane.

Escobars overgave lijkt op het eerste gezicht een bewijs dat de coulante anti-drugspolitiek van Cesar Gaviria werkt. Zijn aanhouding betekent hoe dan ook een aderlating voor het Medellin-kartel en in een door bomexplosies murw gebeukt Colombia is zijn arrestatie ook psychologisch van grote waarde.

Er is echter reden voor twijfel. Zo komt Pablo Escobar te wonen in wat een extreem beveiligde gevangenis heet, maar in werkelijkheid gaat het om een speciaal voor hem gebouwde villa tussen de palmen en oleanders, waar de hoofdbewoner, omringd door 150 personeelsleden, een biljartzaal tot zijn beschikking heeft, alsmede een grote badkamer, kabeltelevisie en een panoramisch uitzicht op het arcadische landschap.

President Cesar Gaviria heeft in een vraaggesprek ontkend dat Escobar een strafvermindering in het vooruitzicht is gesteld, maar er circuleren geruchten dat hij over vier jaar kan vrijkomen. Zijn illegale verdiensten - Forbes Magazine rangschikte hem vorig jaar in de top drie van de rijkste mensen op aarde - zijn dan met een minimum aan persoonlijke ontbering witgewassen. Ook wordt er streng op toegezien dat Escobar in de gevangenis zijn activiteiten niet kan voortzetten, zo zei Gaviria, maar onduidelijk is hoe dat valt te garanderen wanneer tegelijkertijd is afgesproken dat de bewakers zich nooit binnen de gepunte omheining zullen vertonen. In dit opzicht schept ook het geval van de drie gebroeders Ochoa - die zich omstreeks de jaarwisseling overgaven en nu onder minder luxueuze omstandigheden in een gevangenis van Medellin verblijven - een ongunstig precedent, zo menen drugsexperts.

De aanhouding van Escobar is tevens een tegenslag voor de Verenigde Staten, waar zich nog steeds de belangrijkste afzetmarkt voor de Colombiaanse cocane bevindt en waar de drugsbestrijders van de DEA moeten dweilen met de kraan open. De invoer neemt eerder toe dan af en de smokkelaars worden steeds inventiever in het vinden van een achterdeur naar de consument, die per kilo gemiddeld 90.000 dollar betaalt.

Tussen 1984 en oktober 1990 werden weliswaar 46, merendeels kleinere Colombiaanse drugsbandieten aan dat land uitgeleverd, maar voor de VS was dat slechts het topje van de ijsberg. Uitwijzing was het enige dat de drugsbaronnen werkelijk vreesden. Een andere sleutelfiguur van het Medellin-kartel, Carlos Lehder, zit thans een straf uit van levenslang plus 135 jaar in de Amerikaanse stad Marion (Illinois,) in een cel zonder eigen badkamer. Dat vooruitzicht was de belangrijkste drijfveer voor de golf wrede aanslagen.

Het gisteren genomen besluit van het Colombiaanse parlement - bereikt in een geheime stemming van 55 tegen 13, bij 7 onthoudingen - mag dan misschien op termijn een versterking betekenen voor het Colombiaanse gevoel van juridische eigenwaarde, het is in de eerste plaats een besluit dat de Extraditables zelf hebben afgedwongen met hun terreuroffensief en het bewijst dat hun macht ongebroken is.

Het moet voor de VS een bittere gedachte zijn dat Pablo Escobar - hoog genoteerd op hun verlanglijst - nu in eigen land in een bonbonniere komt te wonen. Die tegenslag is des te pijnlijker omdat nu duidelijk begint te worden dat ook van de recente drugsakkoorden met verschillende landen in Latijns Amerika niet al te veel verwacht mag worden. Zo heeft het leger de handen vol aan de bestrijding van guerrillagroeperingen, waarbij de prive-legers van kartels eveneens actief zijn. Bovendien hebben de drugsbaronnen een schijn van legitimiteit bij de lokale bevolking weten te bereiken, door een deel van hun inkomsten te investeren in legale infrastructurele projecten en ondernemingen die de overheid niet kan betalen. En daarbij is drugshandel geen Colombiaans probleem, maar een Amerikaans, zo zegt men.

Paradoxaal genoeg blijkt juist uit de aanhouding van Escobar misschien ook hoe ongrijpbaar de Colombiaanse drugshandel op zichzelf is.

Terwijl op de ene plaats een laboratorium wordt vernietigd, schieten ze op een andere, nog lastiger te bereiken plaats uit de grond. Ook bestaan er aanwijzingen dat het Medellin-kartel langzamerhand overvleugeld dreigt te worden door de koele zakenlieden van het Cali-kartel. Maar zolang de vraag naar cocane en het goedkope derivaat crack in het Westen groot blijft betekent de vernietiging van het ene drugskartel slechts de geboorte van zijn opvolger.