ENGELAND HERDENKT KONING HENDRIK VIII; Een artistieke ruziemaker

'Henry VIII'. National Maritime Museum, Romney Road, Greenwich, Londen SE10. T-m 31 aug. Ma-za 10-18u, zo 14-18u. Inl 09-44818584422.

“I am able to do the act with others but not with her”, speelt een bandje met de 'stem' van Hendrik VIII. Hij heeft het over Anna van Kleef, zijn vierde vrouw, gekozen door Thomas Cromwell die zijn status aan het hof wilde verhogen en een vriendelijke relatie met de protestantse prinsen van Duitsland wilde opbouwen. Het huwelijk was al geregeld voor ze elkaar in levenden lijve hadden gezien. Wat Anna van Hendrik vond wordt niet verteld, maar Hendriks afschuw klinkt door de hele tentoonstellingsruimte in Greenwich heen. Die ruimte is ingericht als het paleis waar hij vijfhonderd jaar geleden, in 1491, werd geboren en een derde deel van zijn leven doorbracht. Al hebben Hendriks huwelijksproblemen hem berucht gemaakt, het was niet het enige waarvan hij een koninklijk spektakel maakte. De ontmoeting tussen Hendrik en Frans I van Frankrijk werd een groot feest van 17 dagen. Met een gevolg van zesduizend mensen ging Hendrik naar Frankrijk waar hij een sprookjesachtig paleis bouwde dat alleen een tijdelijke functie had en na het toernooi werd afgebroken. De betrekkingen tussen Engeland en Frankrijk gingen er in de daaropvolgende jaren op vooruit, en die ontwikkeling is een van de thema's van de tentoonstelling. Het commentaar erop wordt zowel in het Frans als het Engels gegeven, wat opmerkelijk is in Engeland. Men wil duidelijk proberen die goede relaties te handhaven. In 1527 kwam een Frans gezantschap naar Engeland en werden er vredesakkoorden getekend.

Zoals gewoonlijk werden deze evenementen begeleid door veel pracht en praal. In Greenwich liggen schitterende documenten met fijne verluchtingen in de stijl van het hof. Een voorbeeld daarvan is Hendriks latijnse psalter, gekalligrafeerd door de Fransman Jean Mallard en gellustreerd met onder meer een portret van de koning die in zijn slaapkamer zit te lezen. Op cultureel gebied beperkte Henry zich niet alleen tot boeken verzamelen. Hij was de eerste Engelse koning die een boek schreef, publiceerde en liet drukken. Daarnaast was hij befaamd om zijn koninklijke opdrachten en - vooral - zijn muzikaliteit. Maar dat hij 'Greensleeves' heeft geschreven is niet meer zo zeker, en een andere beroemde compositie, 'Pastime with Good Company', die gewoonlijk aan hem wordt toegeschreven, blijkt gebaseerd op een populaire melodie uit 1529. Dit laatste lied en andere muziek van Hendrik wordt op de tentoonstelling gespeeld als tegenwicht van de stem uit de slaapkamer. Andere aspecten van Hendriks religieuze, politieke en artistieke activiteiten worden op deze expositie tot in detail nagegaan. Hoe makkelijk het was om van het paleis naar Westminster te reizen wordt gellustreerd door de lange plattegrond van de Theems, getekend door Anthonis van den Wyngaerde. Nog opvallender zijn Holbeins zelden tentoongestelde tekeningen van hovelingen. De muren zijn behangen met donkere gordijnen, afdrukken van kaarten en scenes uit de toneelwereld. Er is niets overgebleven van het zestiende-eeuwse paleis van Hendrik dat het 'Palace of Placential'

genoemd werd. Op bijna dezelfde plaats staan nu Inigo Jones' Queen's House en het National Maritime Museum die in hun ontwerp nog vaag een idee geven hoe de koninklijke gebouwen langs de Theems zich uitstrekten. De tentoonstelling is maar een van de evenementen die dit jaar aan Hendrik VIII worden gewijd. In de verschillende kastelen in Kent die ooit iets met de koning te maken hebben gehad, wordt de verjaardag tot oktober toe gevierd.