Debat basisvorming rond na 1,5 uur extra les op school

DEN HAAG, 20 JUNI. Een half uurtje extra vrije ruimte voor het CDA, een uurtje extra gemeenschappelijke basisvorming voor de PvdA. Zie hier de politieke apotheose van 35 uur debat over wat eigenlijk had moeten gaan over de grote vragen van maatschappelijke verscheidenheid versus ideologische eenheid, van vrijheid van onderwijs versus de onvrijheid van maatschappelijke verwachtingen van het onderwijs. Aan het einde van drieentwintig jaar discussie restten slechts de technische milimeters.

Aan het begin van het debat over het gemeenschappelijk lessenpakket van inmiddels 15 vakken, waren de grote onderwijspolitieke lijnen nog goed zichtbaar. De PvdA wilde zoveel mogelijk veranderen om zo dicht mogelijk bij de middenschool uit te komen, het CDA hield liever zo veel mogelijk bij het oude.

De CDA'er Hermes zette hoog in. Met zijn amendement dat de basisvorming over vier in plaats van drie jaar beoogde uit te smeren, begonnen uitvoerige politieke onderhandelingen. Door een betrekkelijk lang volgehouden dualisme tussen Kamer en regering dat pas eind vorige week werd verlaten, speelde het loven en bieden zich in alle openheid af. Niet dat daarmee de aandacht voor de grote onderwijsideologische keuzes groter werd. Wel bevorderde het de levendigheid van het debat.

Staatssecretaris Wallage bestreed het CDA-amendement in felle bewoordingen en sprak over “strijdigheid met het wezen van het wetsvoorstel”. De PvdA vond de wijziging 'destructief' maar was wel bereid de drie uur per week op te offeren, die Wallage nog aan de 'doelen van de basisvorming' hadden willen besteden (vaardigheden als leren leren). Ook dat was het CDA niet genoeg. Niet het vierde jaar maar twee extra vrije uren voor de scholen, was de inhoud van een nieuw amendement van Hermes. Maar ook dat zinde de PvdA niet. Wel wilde ze de oude lessentabel van het voortgezet onderwijs als adviestabel in de wet opnemen, eveneens een oude CDA-wens.

Maar nog was het niet op. Via een miraculeuze rekenoefening wisten beide partijen gisteren hun gelijk te halen. De PvdA kreeg alsnog een uur voor de door haar vurig gewenste verzorging, hoewel zonder koken.

Het CDA kreeg er een half uurtje extra vrije ruimte bij, wat de totale omvang van de vrijheid van de scholen op zeven uur per week bracht.

Door het intrekken van enkele belangrijke amendementen blijft het beeld van het CDA als verliezer hangen. Wie echter het hele debat inclusief de schriftelijke voorbereiding overziet, komt tot andere conclusies. In het oorspronkelijke voorstel van Wallage duurde de basisvorming voor iedereen nog drie jaar. Onder druk van de christen-democratische coalitiepartner bracht de staatssecretaris die voor HAVO en VWO-leerlingen terug tot twee. Maar dan zou in die twee jaren wel de 'identiteit van de basisvorming' tot zijn recht moeten komen door drie uur in dienst te stellen van de algemene funderende vaardigheden. Ook die is Wallage nu voor het grootste deel kwijt.

Desalniettemin blijft de vriendelijke soepelheid van het CDA in het laatste bedrijf van het politieke 'wheeling and dealing' vragen oproepen. “Een serieuze poging tot politieke sfeerverbetering”, noemt een van de betrokken CDA-onderwijspecialisten als verklaring.

“Er komt nog teveel moeilijks in de zomer aan om over een paar uurtjes ruzie te gaan maken” zegt een ander, daarbij doelend op de moeizame onderhandelingen over WAO en koppeling die het kabinet deze zomer wachten.

Ook de positie van de eerste woordvoerder voor het CDA, oud-staatssecretaris Hermes, biedt een mogelijke verklaring. De bereidheid van een ervaren politicus twee keer kort achtereen publiekelijk door de bocht te gaan, duidt op een groot persoonlijk relativeringsvermogen. De wereld is immers groter dan Den Haag? Vorige maand mocht Hermes vieren dat hij twintig jaar geleden in de Kamer kwam. Eveneens vorige maand circuleerde zijn naam voor het voorzitterschap van de nieuw op te richten Adviesraad voor het Onderwijs. Maar onderwijsland biedt ook genoeg andere plaatsen voor vermoeide politieke helden.

Ondertussen liet staatssecretaris Wallage gisteren doorschemeren nog weinig reden te zien om de champagne-kurken te laten knallen. De Eerste Kamer moet zijn wetsvoorstel nog goedkeuren. De verhoudingen zijn hier drastisch veranderd. Het aantal senatoren van het CDA is niet alleen met een zetel gegroeid, de fractie hier acht zich bovendien minder gebonden aan het regeerakkoord. De PvdA, die in de eerste Kamer nog 16 van de 26 senatoren over heeft, zal opnieuw veel kunst en vliegwerk moeten vertonen om ook hier 23 jaar discussie heel even te laten ophouden.