De Miniatiuur-boek

Het artikel van Ewoud Sanders over de veiling van het miniatuurboek 'Bloem-HOFJE' behoeft enige kanttekeningen (NRC Handelsblad, 15 juni).

Sanders haalt voor de bespreking van de gebruikte druk- en bindtechniek voor dit boekje de auteurs Abraham Horodisch en Louis Bondy aan. In tegenstelling tot de mening van disch ('das Gedicht ist auf lose Blatter einseitig gedruckt ... die Blatter sollen mit den unbedruckten Ruckseiten aneinandergeklebt und der so gebildete Buchblock in die Einbanddecke eingehangt werden') en de gelijkluidende opvatting van Bondy ('The text was printed in doublespreads on one side of the paper only and then stuck together'), ben ik van mening dat de 'truc' anders is uitgevoerd en wel als volgt: - De gehele tekst werd horizontaal gedrukt op een zijde van een smal stuk papier. - Dit papier werd vervolgens (harmonica-gewijs) gevouwen, zodat aldus de pagina's ontstonden. - Het papier werd weer ontvouwen, aan de achterzijde gelijmd en vervolgens weer gevouwen. - Na het persen, drogen en toevoegen van de schutbladen, werd het zo gevormde boekblokje gesneden (geploegd?) aan de voorsnede, kop en staart, waarna de snedes werden verguld en het boekblokje in het bandje werd gehangen.

Deze methode werd gevolgd bij de vervaardiging van het achttiende eeuwse miniatuurboek 't Oranje Geslagt (Groningen, 1749, 17 x 9 mm); bij het 'Bloem-HOFJE' (Amsterdam, 1673, 13 x 9 mm) werd na het vouwen alleen de rug gelijmd. Geen drukker, ook niet in de zeventiende en achttiende eeuw, zal het in zijn hoofd halen om (dubbele) pagina's van circa 12 x 8 mm (!) te gaan bedrukken als er een zo veel eenvoudiger methode voorhanden is. Uitsluitend een tekort aan letters zou een reden kunnen zijn.