Vrees voor stigma hindert debat over illegalen

DEN HAAG, 19 JUNI. Commissaris Nordholt zegt het. VVD-leider Bolkestein zei het al eerder. PvdA-leider Kok zegt het nu ook: “Iedereen zal beseffen dat we niet tienduizenden illegalen in ons land kunnen laten rondlopen.” Nederland heeft een probleem met illegale vreemdelingen leert er langzaam over te praten. Na de fraude met uitkeringen, de legitimatieplicht en de hoogte van het minimumloon sneuvelt er weer een taboe.

Kok zei vrijdagavond op de partijraad dat er met het integreren van minderheden haast moest worden gemaakt. Een taalplicht voor minderheden moest er komen. Overheid en bedrijfsleven moeten minderheden zoveel mogelijk kansen bieden, “anders maken we brokken”. Maar ook zei hij: “een onvermijdelijk sluitstuk is eeactief verwijderingsbeleid van illegale vreemdelingen”. Dat week geen millimeter af van wat staatssecretaris Kosto (PvdA-Justitie) vrijwel dagelijks uitroept. Maar toch beheerste deze mededeling het journaalverslag en veel zaterdagochtendkranten. Begin deze week ontstond er dan ook prompt deining in de fractie, bij de oppositie en bij belangengroeperingen.

Partijgenoot Nordholt zette bijna twee weken geleden in het Algemeen Dagblad de toon met de mededeling dat zijn korps het opsporen en uitzetten illegalen niet meer zinvol vindt. In de hoofdstad zijn er zo'n dertigduizend - de Amsterdamse politie beperkt zich tot het beheersen van de problemen en heeft daaraan al de handen vol. Over de jongere legale minderheden zei hij dat negentig procent van hen “jattend, stelend, rovend en dealend door het leven gaat omdat ze eenvoudig geen alternatief hebben”. Als de politiek er niks aan doet dan wordt het Amsterdam het toneel van rassenrellen, net zoals Parijs, Brussel, Brixton en Washington. De commissaris zei dat “velen” bang zijn in de extreem-rechtse hoek te worden geplaatst als ze erover spreken. Dat zou verlammend werken.

Bij het onderwerp minderheden valt voor een politicus immers veel te verliezen. Kok werd maandag door het Nederlands Centrum Buitenlanders op de vingers getikt. Hij zou de “verkeerde analyse” naar voren brengen, met een “verkeerde toonzetting”. Kok zou zelfs “indirect”

een “polarisatie tussen migranten racisten in Nederland” veroorzaken. Kranten die de opvatting van Kok zaterdagochtend (overigens correct) weergaven werden al 's middags op de partijraad beschuldigd van het voeren van “hetzes”. In de Tweede Kamer kreeg Kok maandag van Rosenmoller (Groen Links) te horen dat hij discriminatie aanwakkerde en “een soort jacht op illegalen” uitriep.

Als er rassenrellen komen, dan is dat mede een gevolg van de uitspraken van Kok, aldus RosenmoVREEMDE BINATIE ller in een perfecte weergave van het NCB-commentaar.

Begin jaren tachtig werd in de Kamer op vergelijkbare wijze gereageerd bij het onderwerp werkloosheid. Wie toen de nadruk legde op de 'plichten' van werkzoekenden of sancties bepleitte werd al gauw beschuldigd van stigmatiseren. Maar het klimaat is daar veranderd.

Toen Ruding zei dat sommige werklozen “liever bij tante Truus” zaten kwam er een rel. Maar staatssecretaris Ter Veld kon onlangs zonder noemenswaardige politieke schade zeggen dat “eschop onder hun kont”

voor diezelfde groep passend kan zijn. Zo ver is de PvdA-Kamerfractie bij het onderwerp minderheden nog niet.

Er komt op aandrang van het lid Stemerdink een speciale bijeenkomst om over minderheden te spreken. Hij noemt de uitspraken van Kok “buitengewoon onverstandig”, want het uitzetten van illegalen is “volkomen onuitvoerbaar”. Bevordering van integratie, daar moet de PvdA zich op richten. Ook hier speelt beeldvorming een dooaggevende rol. “Ik heb nagelezen wat Kok zei en dat was eigenlijk erg genuanceerd. Maar we hebben toch te maken met het politieke effect van dergelijke uitspraken. In de kranten kwam het niet genuanceerd over.”

Op de achtergrond zweeft immers de schim van het Kamerlid Janmaat (Centrumdemocraten). Die spreekt over slechts een onderwerp en met slechts een invalshoek - iedere politicus die de schijn wekt generaliserende uitlatingen over vreemdelingen te doen krijgt een ereplaats in de schaarse bijdragen van dit extreem-rechtse Kamerlid.

Ook het schuldgevoel ten opzichte van de Derde Wereld zit in de weg. Welke politicus kan nog het verschil tussen arm en rijk hekelen en tegelijk “een actief verwijderingsbeleid” van diezelfde armen rechtvaardigen? “Het verschil met vroeger is dat de aantallen groter zijn”, constateerde Kok. Veel gecompliceerder dan dat is het probleem niet: er arriveren 60.000 allochtonen per jaar in Nederland,aronder zo'n 20.000 asielzoekers.

Ook de Tweede Wereldoorlog als nationaal trauma blokkeert veel debat. Bolkestein bracht zondag bij RTL 4 in herinnering hoe hem ooit het spreken over legitimatieplicht in een zaaltje onmogelijk werd gemaakt door de uitroep 'Ausweis Bitte!'. Maar niemand onderbrak Kok vrijdag met 'Razzia!', toen hij sprak over een “actief verwijderingsbeleid”.

Zou het klimaat dan toch zijn veranderd? Twee jaar geleden publiceerde de Wetenschappelijke Raad voort Regeringsbeleid een rapport waarin de “verdere vorming van een etnisch subproletariaat” werd voorspeld. Ook dat sloeg in als een bom, evenals de rekening die de WRR presenteerde. Meer dan een miljard is er nodig voor een intensief integratieprogramma. Maar dat deel van de boodschap hebben Kamer en regering verdrongen. Kritiek op de te lage subsidies noemde d'Ancona maandag “behoorlijk impertinent”.

“Wij zijn begonnen met een zeer ambitieus opvangprogramma met de middelen die wij hebben.” Maar zigaf ook toe dat dat “inderdaad niet voldoende is”. Een testimonium paupertatis?