Tussen Vancouver en Vladivostok

DE AMERIKANEN voelen weer vaste grond onder de voeten. Minister van buitenlandse zaken Baker voelde zich kennelijk gesterkt om aan de vooravond van de Berlijnse Conferentie over Veiligheid enSamenwerking in Europa (CVSE) de trans-Atlantische samenwerking van een prikkelend en ruim perspectief te voorzien.

De ineenstorting van het Sovjet-imperium bijna twee jaar geleden was enerzijds een bekroning van veertig jaar 'containment', anderzijds scheen daardoor ook de politieke constellatie in het Vrije Westen van haar fundamenten te schuiven. De redenering kon een zekere logica niet worden ontzegd: als het Warschaupact uiteenvalt, verdwijnt de bestaansreden van zijn evenknie, de NAVO. Maar daarmee werd voorbijgegaan aan dewaarde die in de loop van tientallen jaren uit de Atlantische dynamiek was ontstaan. Hoe zou het over de Oceaan heen gespannen weefsel van politieke, economische en culturele betrekkingen zich houden als de belangrijkste draad werd doorgeknipt?

Geen nood, was het aanvankelijke antwoord. Er is de CVSE waarin alle mogendheden aanwezig zijn die een direct belang hebben bij de ontwikkelingen in Europa, ook de Verenigde Staten en Canada. Zij zal de taak van de NAVO overnemenMaar bij nadere beschouwing vroegen vooral de zojuist vrij geworden Oosteuropeanen zich af of overleg en vertrouwenwekkende afspraken alleen op den duur wel voldoende zouden zijn om de pas verworven onafhankelijkheid te verdedigen. Bovendien hadden zij het hoofdstuk samenwerking met de Sovjet-Unie ook op economisch gebied juist met een zucht van verlichting afgesloten. Zij schoven daarom alvast een stukje op in de richting van de NAVO. Geen nood, was de gelijkge reactie uit het gentegreerde West-Europa. Wij zullen nu eindelijk kunnen beginnen met de oprichting van een Europese zuil onder het Atlantische veiligheidsdak en we kunnen ons veiligheidsvraagstukken voorstellen die wij in eigen beheer, dus zonder Amerikaanse pottekijkers, kunnen oplossen. Desgevraagd moesten de VS vanzelfsprekend wel inspringen.

Begin dit jaar kwamen de Amerikanen in verzet. Een paar weken geleden stelde de NAVO als gevolg daarvan vast dat zij vooreden de belangrijkste veiligheidsgarantie blijft, ook en vooral in een zich veranderend Europa.

UITGAANDE van dat resultaat heeft minister Baker gisteren in Berlijn zijn net flink wat wijder uitgeworpen. Gebruikmakend van een formule van zijn Tsjechoslowaakse ambtgenoot Dienstbier bood Baker de deelnemers aan de CVSE een constructie aan van veiligheid, samenwerking en ideologische toenadering die het gehele gebied ten oosten van Vancouver tot aan Vladivostok zal omvatten: “De grootste uitdaging voor ons zal zijn dns-Atlantische gemeenschap tot en met de Sovjet-Unie uit te strekken.” Baker noemde het in het belang van de volkeren van de Sovjet-Unie een echte markteconomie te omhelzen, alsmede de democratie en de rechtsstaat. Wij zullen hen daarbij moeten helpen, vulde de Amerikaan zichzelf aan.

Belangrijker dan de vraag of Baker zichzelf en zijn gesprekspartners misschien overvroeg, is de constatering dat de Amerikanen dit perspectief hebben willen tekenen voe CVSE. De geloofwaardigste veiligheidsgarantie voor de Europese en de Atlantische wereld is inderdaad om de Sovjet-Unie blijvend te betrekken bij de ontwikkelingen op het Europese continent met erkenning van de betekenis van de Atlantische verbondenheid. Dat kan alleen als de leiders in de Sovjet-Unie ervan overtuigd mogen zijn dat de Europese en Atlantische vormen van samenwerking een open karakter hebben en tegen niemand zijn gericht.

Opmerkelijk is dat Baker verzuimd heeft met Japan de cirkel te sluiten, Japan, de rijkste bron voor het kapitaal dat nodig is om ten minste de economische ontwikkeling in Oost-Europa en de Sovjet-Unie op gang te brengen. Maar die, bewuste, omissie zal vooral te maken hebben met de Amerikaanse visie op Oost-Azie. In Washington bestaat geen behoefte aan een uitbreiding van de CVSE tot aan Tokio.