Grote stap, niet de laatste

HET AFSCHAFFEN van de Wet op de Bevolkingsregistratie in Zuid- Afrika is terecht begroet als een belangrijke gebeurtenis. Deze wet was de laatste pijler van het allesomvattende juridische netwerk waarmee de blanke minderheid veertig jaar geleden haar vermeende raciale superoriteit vastlegde. Vorige week heeft het parlement al twee andere wetten geschrapt. De Landwet, die 87 procent van de grond reserveerde voor blanken, en de Groepsgebiedenwet die voorschreef waar de verschillende rassen mochten wonen en werken. De nu afgeschafte regeling bepaalde dat elke nieuw geboren Zuidafrikaan werd ingedeeld naar ras - met alle daaruit volgende privileges en achterstellingen.

Dat gebeurt in de toekomst dus niet meer. Maar de rassenindeling blijft nog wel van kracht voor alle Zuidafrikanie voor gisteren geboren zijn, en dat houdt in dat er nog geen algemeen kiesrecht is. Daarvoor is wijziging van de grondwet nodig, en president De Klerk heeft beloofd dat dat de volgende stap moet worden. Hij heeft het ANC uitgenodigd om mee te praten over een “nieuw kiesstelsel, waarbij echte democratie gewaarborgd is met een effectieve bescherming van minderheden”.

ER IS GEEN TWIJFEL aan, dat Zuid-Afrika weer een stap in de e richting heeft gezet. Er is reden voor optimisme wanneer men naar het verleden kijkt, naar de geweldige veranderingen van de laatste jaren, die de kracht en snelheid van een revolutie hebben. Maar dat optimisme wordt getemperd wanneer men kijkt naar wat er nog moet gebeuren. Afschaffing van formele rassenwetten betekent nog niet dat racisme in de praktijk verdwijnt. Wat mensen denken en voelen is nu eenmaal niet bij wet te regelen. Bovendien heeft veertig jaar apartheid zoveel economische en psychologische schade toegebracht aan de zwarte meerderheid, dat nauwelijks van haar rechten gebruik kan maken. Het is mooi en juist dat de landwetten zijn verdwenen, maar zolang zwarten geen geld hebben om grond te kopen, noch de kennis hebben om moderne landbouw te bedrijven, heeft het recht om grond te kopen niet veel betekenis.

Het is ook waar dat president De Klerk een aantal beloften, zoals het vrijlaten van alle politieke gevangenen en de terugkeer van ballingen, niet heeft ingelost. Voor een gerespecteerd act als dominee Beyers Naude is dat reden om te twijfelen aan de bedoelingen van de regering en aan de integriteit van De Klerk.

DE REGERING-De Klerk is met het systematisch vernietigen van de wettelijke basis voor apartheid ver gevorderd en is dicht bij het voldoen aan de eisen zoals bijvoorbeeld de Verenigde Staten hebben geformuleerd. Veel blanke Zuidafrikanen verlangen met smart naar het moment dat hun isolement wordt opgeheven, en dat zij zich niet langer hoeven te schamen om in het buitenland hspoort te laten zien. Daarom is het verstandig om snel verder te gaan met het opheffen van sancties, zeker op terreinen die het contact met de Zuidafrikanen bevorderen. De laatste economische sanctie kan verdwijnen zodra er echt zicht is op een nieuwe grondwet.