Bonn of Berlijn?

DE ARGUMENTEN zijn gewisseld, ze zijn platgetreden en uitgesleten. Deze week valt de beslissing tussen Bonn of Berlijn als regeringscentrum voor het nieuwe Duitsland. Voor Berlijn pleitte dat het vroeger de hoofdstad was, dat het ook altijd is beloofd t er dus geen reden is om die belofte te breken nu het tijdstip van inlossing is gekomen. Bonn was immers vier decennia lang een provisorium dat slechts tijdelijk onderdak bood aan staatshoofd, kabinet en parlement in afwachting van een nieuwe Duitse eenheid met Berlijn als hoofdstad.

Dit was althans de formele toestand die er vervolgens dan ook toe heeft geleid dat in het eenheidsverdrag Berlijn als hoofdstad van Duitsland is bepaald. Maar daarna diende zich de praktijk aan, dt hele vraagstuk veel ingewikkelder maakt. Is het verstandig, nuttig of nodig om het hele regeringsapparaat van Bonn naar Berlijn te verhuizen? Is een scheiding tussen hoofdstad en residentie niet veel praktischer? Er zijn landen waar zoiets al een aantal eeuwen redelijk functioneert.

Plotseling kwam ook het karakter van het nieuwe Duitsland in beeld: wil het nieuwe Duitsland zich verenigen rondom de klassieke metropool Berlijn, wil dat nieuwe Duitsland zo'n psychologischhuizing naar de oostgrens uitvoeren, wil dat nieuwe Duitsland terug naar een stad die meer aan centralisme dan aan federalisme doet denken? Is dat kleine, provinciaalse, Rijnlandse Bonn niet eigenlijk in vier decennia provisorium uitgegroeid tot een alleraardigst symbool van het nieuwe, federale en democratische Duitsland? Ligt Bonn niet aangenaam dicht bij West-Europa, bij het Brussel van de Europese Gemeenschap?

Temidden van zulke vragen gooiden allerlei particularistische belangengroepen en regio-chisten argumenten en overwegingen in het debat die de vragen nog verder compliceerden. De Beierse politiek wilde Berlijn, dat te zeer riekt naar Pruisen, op afstand houden, de vroegere Oostduitsers wilden de economische injectie van een regeringszetel in de vroegere DDR niet laten schieten, en de 35.000 ambtenaren met hun gezinnen in Bonn zagen een geweldige stapel praktische bezwaren opduiken en verhuiskosten van vele tientallen miljardBondskanselier Helmut Kohl ten slotte verklaarde de hele affaire tot een particuliere aangelegenheid van Bondsdagleden en sprak een lichte voorkeur uit voor Berlijn.

DE COCKTAIL van argumenten en sentimenten en de daaruit resulterende compromissen heeft inmiddels het stadium van een serieuze aanpak bijna verlaten. Er liggen nu diverse voorstellen op tafel om stukjes regering in Berlijn te vestigen dan wel in Bonn te laten en een van de plannen die de meeste kans maken is dat van Heiner Geissler waardoor nota bene parlement en net op vijfhonderd kilometer afstand van elkaar zouden komen te liggen. De moderne telematica vermag veel, maar dit zou toch echt te gortig zijn.

Vanaf het begin is bondspresident Richard von Weizsacker voorstander van Berlijn als hoofdstad en regeringszetel geweest. Hij was er burgemeester en voor hem telde de geschiedenis zwaar of anders in elk geval de mantel der geschiedenis waar menig politicus of staa deze jaren in Duitsland naar grijpt. Minder uitgesproken maar ook belangrijk was de rang van Duitsland. Londen, Parijs en Berlijn - dat klinkt anders dan Londen, Parijs en Bonn.

Is dit laatste eigenlijk niet een adequaat argument om juist in Bonn te blijven? Bonn is een symbool geworden van een goed functionerend, gedecentraliseerd en nieuw Duitsland. Waarom dat symbool afgebroken als alle gebouwen er toch staan?