Verdrag over Pools-Duitse vriendschap

BONN, 17 JUNI. Bondskanselier Kohl en de Poolse premier Bielecki hebben vanmiddag in Bonn een Pools-Duits vriendschapsverdrag getekend dat de basis moet vormen voor nieuwe, betere betrek(J)kingen en “een blijvende verzoening” (naar Frans-Duits voorbeeld) tussen hun beide landen. De parlementaire ratificatie moet komende herfst volgen.

Over het verdrag, waartoe Kohl en Bielecki's voorganger Mazowiecki najaar 1989 het initiatief namen, is vele maanden onderhandeld. Vooral over de rechten van de wederzijdse minderheden (met name die van de minderheden in het vroeger Duitse Silezie en Oost-Pommeren) is in die maanden veel te doen geweest. Bij het einde van de Tweede Wereldoorlog, na de totale ineenstorting van Hitler-Duitsland, “verschoof” 100.000 km2 van Polen naar het westen ten nadele van Duitsland en ten gunste van de Sovjet-Unie, die een overeenkomstig grote hap uit het toenmalige Oost-Polen nam.

Miljoenen Duitsers werden in 1945 en 1946 uit gebieden als Silezie en Oost-Pommeren verdreven. Dat gebeurde, na zes jaar nazi-terreur in Polen, vaak niet zachtzinnig. Velen vluchtten naar de Bondsrepubliek, waar zij verdrevenen-organisaties vormden die stevige invloed op de politiek kregen, vooral op de CDU-CSU en groepen verder ter rechter zijde. Die electorale gevoeligheid, en politieke agitatie van de rechtsradikale Republikaner, waren voor Kohl tot voor kort mede reden voor zijn in- en buiten Duitsland gekritiseerde omzichtigheid over de Oder-Neissegrens als definitieve Poolse westgrens. In het verdrag wordt onder meer geregeld dat minderheden voortaan officieel het recht hebben zich met hun eigen taal en cultuur te manifesteren, bijvoorbeeld oo in het onderwijs en in het overleg met de overheid. Omdat de afspraken volgens de Beierse CSU en de organisaties van Duitse verdrevenen niet ver genoeg gingen, hebben de regeringen in Warschau en Bonn nadere details vastgelegd in een briefwisseling die naast het verdrag van kracht wordt. Eerder al werden de Duitse en - kort geleden - de Poolse visumplicht afgeschaft en sloten Polen en het 3 oktober 1990 verenigd Duitsland een verdrag over de erkenning van de Oder-Neisselijn als definitieve grens. Dat overigens pas nadat zowel de Poolse regering als Kohls vroegere critici hadden moeten erkennen dat zo'n bindend grensverdrag pas echt mogelijk was na het ontstaan van een verenigd en soeverein Duitsland. Met het “ten diepste waarlijk Europese verdrag”, zoals minister Genscher (FDP, buitenlandse zaken) het noemde, worden ook afspraken over regionale- en milieusamenwerking en jeugduitwisselingsprogramma's van kracht.