Noorden waarschuwt Rome

ROME, 17 JUNI. Meestal praat Umberto Bossi niet van papier. Zijn tirades tegen Rome, tegen de mafia, tegen het zuiden: het zijn improvisaties op een thema dat de meeste Noorditalianen goed kennen en graag nog een keer horen, en Bossi heft genoeg redenaarstalent om hierop eindeloze variaties op te bedenken. Maar toen hij gistermorgen in het stadje Pontida achter de microfoon ging staan, tegenover tienduizend mensen die in de hitte stonden te wachten, had hij een stapeltje papier bij zich. Het onderwerp was te gevoelig, en de justitie was al gewaarschuwd dat Bossi wel eens buiten zijn boekje zou kunnen gaan. Want Bossi zou een Noorditaliaanse republiek gaan uitroepen.

Het moet een symbool worden van de onvrede in Noord-Italie, van de campagne die Bossi en zijn protestpartij Lega Nord voeren tegen de corruptie, vriendjespolitiek en geldverspilling in het overheidsapparaat, tegen de manier waarop de regeringspartijen stemmen kopen in het zuiden met grote overheidswerken, tegen de mafia die profiteert van de geldstroom naar Zuid-Italie. De Noorditaliaanse republiek van Bossi moet een ander Italie laten zien, waar de overheidsdiensten werken, waar de mafia fel wordt bestreden, waar politieke partijen nauwelijks invled hebben in de economie. Bovendien wil zij beschikken over het geld dat zij zelf heeft verdiend, en niet alles in belastingen zien wegvloeien naar Rome. Een echte republiek is het niet geworden - ook Bossi zelf zei gisteren dat van een opdeling van Italie geen sprake kan zijn. Hij wil gebruik maken van de mogelijkheid die artikel 132 van de grondwet biedt om regio's samen te voegen. Piemonte, Lombardije, Ligurie, Veneto, Emilia-Romagna en Toscane zouden zich moeten verenigen tot en superregio, met Mantova als politieke- en Milaan als economische 'hoofdstad'. De republiek heeft ook een 'regering' van twee 'ministers', wiens belangrijkste taak is de wetgeving in Rome te controleren op de gevolgen voor het noorden. Bossi wil een federale staat, met een verregaande mate van autonomie, vooral financieel, voor elk van de drie voorgestelde macro-regio's: noorden, centrum, zuid. De plannen van Bossi worden als bijzonder bedreigend ervaren in Rom. Uit deze symbolische Noorditaliaanse republiek komt ongeveer drie kwart van het nationaal produkt. Bovendien is het de eerste keer dat er serieus vraagtekens worden gezet bij de Italiaanse eenheid. Niemand kan Bossi meer afdoen als een onschuldige fantast: zijn aanhang blijft groeien, en hij krijgt steeds meer geld uit ondernemerskringen. Daarom had bijvoorbeeld de Republikeinse leider Giorgio La Malfa gezegd dat hij Bossi zou aanklagen als hij serieusde eenheid van het land in gevaar zou brengen. En Andreotti zei in een van zijn fameuze bon mots dat deze Noorditaliaanse republiek hem deed denken aan een andere, die van Mussolini na de bevrijding van Zuid-Italie. Om een aanklacht wegens ondermijning van de grondwet te vermijden, nam Bossi gisteren wat gas terug. “De republiek van het noorden is vandaag opgericht in onze gedachten”, zei hij vanaf zijn papiertje tegen de enthousiaste menigte. “Wij willen een federaal Italie, maar veenigd.” De manifestatie in Pontida moet een nieuwe impuls aan de Lega Nord, die een aantal gezichten heeft. De liga is onder andere een alliantie van regionale partijen die grotere autonomie nastreven ten opzichte van Rome. Sommige van deze partijen onderstrepen daarbij de eigen regionale cultuur, de eigen taal, de eigen vlaggen en symbolen. Het is een weg die Bossi al snel heeft verlaten, en een aantal leiders van autonomistische groepen in Ligurie, Piemonte en Veneto heeft hem dat kalijk genomen en vallen hem nu fel aan. De aanhang voor de Lega Nord, die bij gedeeltelijke verkiezingen tussen de vijftien en de dertien procent schommelt maar nog niet bij landelijke parlementaire verkiezingen is gemeten, bestaat vooral uit Italianen die veranderingen willen in het politieke stelsel. Daarom sprak Bossi gisteren, veel meer dan over het eigen dialect, over de strijd tegen de bestaande politieke partijen. “Er zijn er maar twee,” zei Bossi. “Zij en wij. En wij zullen overwinnen.”