Een mars van rechtse melkmuilen

DRESDEN, 17 JUNI. Met omfloerste trom nadert over de Leipziger Strasse in het Oostduitse Dresden de stoet waarover de laatste dagen in Duitsland zoveel te doen is geweest. Ongeveer vifhonderd neo-nazi's lopen mee, wel wat minder dan de vijfduizend of volgens sommige deskundigen tienduizend deelnemers waarop gerekend moest worden, en waarvoor zo'n 1.500 man speciale troepen van de Bundesgrenzschutz naar Dresden zijn gekomen om de orde te handhaven.

“Rainer Sonntag, bloedgetuige van het Rijk” staat op het eerste spandoek, want het gaat om een treurmars voor de neo-azistische voorman Sonntag, die hier op 31 mei op straat is doodgeschoten door twee werknemers van een bordeelhouder uit het Westduitse Mannheim. Achter vriendin en kinderen van de overledene lopen meest melkmuilen van vijftien, zestien jaar. Zwarte jacks en kale hoofden overheersen, af en toe ziet men iemand in klederdracht. Hier en daar geven vlaggen en spandoeken aan dat we met delegaties uit West-Duitsland of Oosenrijk te maken hebben. Velen dragen de oorlogsvlag van het oude Duitse rijk mee, of hebben zich gehuld in een T-shirt met een kaartje van Duitsland in de ruime grenzen van voor 1939. Hakenkruizen zijn niet te zien, want die zijn in Duitsland bij wet verboden. En met de uit Munchen aangevoerde, potige arrestatieteams van de Bundesgrenzschutz valt niet te spotten. Af en toe grijpen zij iemand in de lurven die iets heeft geroepen of gedaan dat kennelijk niet door de beugel kan. Opvallend veel geuniformeerde ambtenaren hanteren videocamera's. De plaatselike politie van Dresden is slechts symbolisch aanwezig, in de vorm van een wat angstig kijkend, zich afzijdig houdend peloton mannen en vrouwen, dat de helm onder handbereik houdt, maar niet opzet. De politie van Dresden heeft wel twee helikopters geleverd, die onophoudelijk boven de stoet rondcirkelen. Neustadt heet deze wijk, aan de verkeerde kant van de rivier de Elbe. Aan gene zijde wacht een imposant complex van kerken en paleizen uit de tijd dat de hoofdstad van Saksen nog een eurvorst herbergde, voor zover niet in februari 1945 bij een bombardement platgegooid, op restauratie en een toekomst als toeristische trekpleister. Het stadsdeel op deze oever van de rivier wordt in de volksmond nu al de 'Bronx' genoemd, naar het schrikbeeld in New York. Verwaarloosde, laat negentiende-eeuwse huurkazernes, sommige nog bewoond, andere al verlaten, staan naast al gesloten fabrieken. Een van de weinige tekenen van de nieuwe tijd is dat ht enige cafe in de Leipziger Strasse is omgedoopt in 'Cafe Zur Deutschen Einheit'. Voordat deze straat de afgelopen weken het terrein werd van jonge neo-nazi's, meestal kaalhoofdige 'skinheads', hadden in deze wijk Westduitse seksexploitanten intocht gehouden. Niet gehinderd door plaatselijke overheid of politie, beide na de opheffing van de DDR in grote staat van ontreddering, verdreef de Westduitse penoze - net als in andere Oostduitse steden - het ontluikend plaatselijk initiatief op het gebied van de prostitutie en schoten bordelen en sexshops als paddestoelen uit de grond. Rainer Sonntag, die zichzelf had benoemd tot 'Fuhrer' in de hardhandige strijd van de lokale skinheads tegen de 'morele degeneratie', moge dan door twee, vorige week in Thailand gearresteerde, handlangers van een seksbaas zijn vermoord - zijn streven lijkt te hebben gezegevierd. In de buurt is geen spoor van seksindustrie meer te bekennen. Het 'Sex Shopping Center' in de Mo(JHritzburger Strasse, van waaruit de moordenaars opereerden, is na herhaalde verwoesting zelfs door de eigenaren dichtgemetseld. Op het Alexander Puschkin-plein heerst, in een drukkende hitte die onweer doet vermoeden, een onwezenlijke stilte. Honderden buurtbewoners, aan wie de met de invoering van de D-mark gevestigde consumptiemaatschappij tot nu toe voorbij lijkt gegaan, kijken zwijgend naar de stoet. Bijna niemand laat goed- of afkeuring blijken. Slechts eenmaal kort na vertrek van de optocht bij het station Neustadt, heeft openlijk een protest weerklonken, toen een oude vrouw “schande, schande” riep. “Wij gedenken hier een groot man”, zegt een stem vanuit de geluidswagen van de demonstranten. “Een groot man kwam naar Dresden, en is afgeslacht als een dier. Wij zijn hier vandaag bijeen om Dresden te laten zien dat het niet alleen staat in de strijd.” “Heil, heil”, roept de menigte spontaan, en daarna het (wttelijk verboden) “Buitenlanders eruit”. Menig demonstrant, en ook een enkele omstander, maakt nu de (eveneens verboden) Hitler-groet - de arm schuin gestrekt naar voren - of een sterk daar op gelijkend gebaar waarbij twee vingers in het V-teken worden gespreid. De Bundesgrenzschutz, die ook regelmatig demonstranten terzijde neemt voor het fouilleren op wapens, arresteert een enkeling, en smoort het begin van een vechtpartij in de kiem. Het onverwacht geringe aantal demonstranten, en het ongeordende, jeugdige karakter van de soet, lijken koren op de molen van hen die zeggen dat het nog wel meevalt met de opkomst van het neo-nazisme in Oost-Duitsland. De Saksische minister-president, Kurt Biedenkopf, verzet zich in een krante-vraaggesprek tegen de nieuwe faam van Dresden als 'hoofdstad van de neo-nazibeweging'. “Er zijn geen partijen van deze richting, in de meeste gevallen gaat het om wetsovertredingen, begaan door ontwortelde jongelui”, meent hij. In e zwaar moralistische sfeer die veel openbare discussie in Duitsland kenmerkt heeft menigeen echter al de waarschuwende vinger geheven. Zo'n tweeduizend neo-nazistische skinheads zou Oost-Duitsland tellen, en om hen zouden zich nog eens 15.000 mensen hebben geschaard die eveneens potentieel gewelddadig zijn. Politiek gemotiveerd of niet - onmiskenbaar is de bereidheid onder veel jeugdigen tot gewelddadig optreden tegen buitenlanders. Er gaat geen week voorbij zonder berichtenover groepen die in Berlijn, Dresden, Leipzig en andere steden buitenlanders mishandelen of uit rijdende stadstreinen gooien, soms met fatale gevolgen. Regelmatig hebben groepen skinheads het voorzien op bewoners en inventaris van huizen voor buitenlandse werknemers of asielzoekers. In Zittau, eveneens in Saksen, moest zelfs een tehuis het ontgelden waar zieke kinderen uit Tsjernobyl logeerden om in Duitsland weer wat op verhaal te komen. 'Fidji-jacht', ofwel de mishandeling van Vetnamese straathandelaren, is zo'n courant verschijnsel geworden dat hun aantal in heel Oost-Duitsland sterk is afgenomen. Poolse toeristen rijden met hun auto zo snel mogelijk door naar West-Duitsland. Zwarte bewoners van Oost-Duitsland wagen zich bij donker nauwelijks nog over straat, vooral sinds onlangs twee Namibiers van vier hoog van een balkon zijn gegooid. In Berlijn is een groot homo-feest door skinheads gewelddadig afgebroken. Het onderzoek naar de oorzaken van deze uitbasting van geweld staat nog in de kinderschoenen. Meestal wordt verwezen naar het plotseling wegvallen van het Oostduitse, op socialistische leest geschoeide jeugdwerk in de DDR. Oude waarden vallen plotseling weg, uitzichtloze werkloosheid en de onbeperkte verkrijgbaarheid van alcohol doen de rest. Van de ontredderde Oostduitse politie was tot nu toe weinig weerwerk te verwachten. Men zegt trouwens dat die in Dresden werkeloos heeft toegezien toen skinheads hier met Pasen in een tram de Mozambikaan Jorge Gomondai vermoordden. De politie van Dresden heeft bij nader inzien afgezien van haar voornemen om de dag van de demonstratie in staking te gaan uit protest tegen de zuivering van Stasi-agenten uit haar gelederen. Voor de betoging is overigens vergunning verleend door het gemeentebestuur, dat meende een 'treurmars' niet te kunnen verbieden, en van een verbod ernstige ongeregeldheden vreesde. De betoging eindigt op een ruimbemeten weide aan de Elbe, waar een aantal sprekers poogt het beeld van een coherente politieke beweging te schilderen. Nog slechts een fractie van de demonstranten is aanwezig als aan het eind de verboden coupletten van het Duitse volkslied worden gezongen, waarin Duitsland 'boven alles' gaat. De rest heeft groepsgewijs de weide al verlaten, om zich aan de snackkarren van Neustadt aan blikjes bier te laven. Daar heeft men tevens een prachtig uitzicht op de indrukwekkendecolonnes ordetroepen van de Bundesgrenzschutz, met hun waterwerpers en pantserwagens, die de gehele stad Dresden nog vele uren doorkruisen.