Oud straatmeubilair in museum; Grootste wens van het buitenmuseum is een originele AKO-kiosk

AMSTERDAM, 15 JUNI. Broederlijk staan ze naast elkaar, de knalrode PTT-bus en de blauwe van de gemeentegiro. De ene wordt druk gebruikt en keurig twee maal daags geleegd, de dere is dichtgelast en staat daar maar wat. Onbekenden hebben het pronkstuk al voorzien van viltstiftkrabbels, anderen hebben er ter verzachting een Unicef-sticker overheen geplakt.

Wie op het pleintje bij het Spaarndammerplantsoen in het oude westen van Amsterdam staat moet goed kijken, anders ziet hij het nieuwste hoofdstedelijke museum gemakkelijk over het hofd.

Het enige openluchtmuseum van Amsterdam 'herbergt' oud straatmeubilair. Zondag wordt het 'geopend' door oud-raadslid B. van Schijndel, die bij die gelegenheid een antiek urinoir 'in gebruik zal stellen'.

Het idee voor het buitenmuseum is van de Buurtontwikkelingsmaatschappij (BOM), die het woon- en leefklimaat van de Spaarndammer- en Zeeheldenbuurt wil verbeteren, als het even kan door het inschakelen van werkloze buurtbewoners. BOM-medewerker M. van Tilburg: “Toen enkele jaren geleden veel oud straatmeubilair werd vervangen, vonden we dat zonde. Veel van die objecten dateren uit de jaren twintig, de tijd van de Amsterdamse School. In die periode is ook een groot deel van deze buurt gebouwd. Het afgedankte meubilair leek ons heel passend als decoratie in de wijk.”

Voorlopig is de collectie nog bescheiden van omvang: het omvat tien 'stukken', varierend van een reclamezuil en een waterhappertje tot een Van der Mey-krul, een sjieke naam voor urinoir. Het verwerven van de 'krul', die tot voor kort dienst deed langs de Amstel, had wel wat voeten in de aarde. Het COC ging alleen akkoord met verplaatsing van het urinoir - vanouds een ontmoetingsplaats voor homo's - als er in het centrum een ander hokje zou komen.

Een deel van de verzameling kwam boven water via contacten met de gemeentelijke diensten. Het bushokje van het gemeentevervoerbedrijf stond nog ergens in de stad en zou worden gesloopt. Het gietijzeren elektriciteitshuisje is een gift vn het energiebedrijf en de girodienst stond welwillend twee girobussen af. Via een advertentie in het krantje van de brandweer kreeg het museum een brandmelder. Een oud-brandweerman had er nog eentje staan bij zijn vakantiehuisje op Texel.

Grootste wens van de museumbeheerders is een AKO-kiosk. “Zo eentje met een schuifraam aan de voorkant, reclamepanelen aan de zijkant en een telefooncel aan de achterzijde”, legt Van Tilburg uit. “Maar die zijn nergens meer te vnden. We hebben een maquette laten maken en AKO gevraagd de bouw van een replica te sponsoren.” De kiosk zou het beginpunt van een wandeling door het museum moeten worden en verkooppunt van de routebeschrijving. Twee betaalde krachten gaan het museum beheren en bezoekers rondleiden.

Subsidie krijgt het museum niet. “Wel veel hulp van de gemeentelijke diensten”, vertelt Van Tilburg. “De reiniging heeft gratis het negen ton wegende urinoir hier heen gebrachten het gemeentelijk aannemingsbedrijf renoveert de objecten voor een schappelijke prijs.”

Grootste probleem bij het inrichten van het buitenmuseum is het in oude staat terugbrengen van het straatmeubilair. Vaak moet er archiefonderzoek worden gedaan om de bouwtekeningen te achterhalen. Zo werd de reclamezuil nagemaakt op basis van de originele tekeningen. Het gemeente-achief leert ook uit welk jaar het ontwerp dateert - het museum omvat alleen objecten uit de tijd van de Amsterdamse school - en soms welke kleur ht oorspronkelijk had. “De kleur is vaak erg moeilijk te achterhalen”, volgens R. van Maarschalkerwaart, coordinator straatmeubilair bij de gemeentelijke dienst ruimtelijke ordening. “Uit hobby en interesse” duikt hij regelmatig de archieven in ten behoeve van het buitenmuseum. “Er zijn oude foto's die precies tonen welk object in welke periode waar in de stad heeft gestaan, maar het zijn zwart-wit foto's. Van de kiosk weten we alleen dat die verschillende kleuren heeft gehad. Dat hing samen met de firma die reclame maakte op het dak van de kiosk. Van Houten heeft er op gestaan, het Nieuws van de Dag en allemaal wilden ze hun eigen kleurtje.”

Onlangs heeft Van Maarschalkerwaart een aantal gietijzeren Amsterdammertjes op de kop kunnen tikken. “Tegenwoordig zijn ze van plaatstaal. We kunnen best wat oude Amsterdammertjes gebruiken, voor de rest van de buurt. We zoeken ook nog een wegwijzer en een antiek haltebord voor de bushalte. Dan kan de buurtbus tenminste rijden.”