Openbaar mooi (2)

Het pleintje voor de nieuwe vergaderzaal van de Tweede Kamer is nu tot 'besmet' gebied verklaard. Directeur Fuchs van het Gemeentemuseum in Den Haag, de man die Kounellis als geknipte kunstenaar voor die plek had aangebracht, vindt dat Nederlandse collega's moeten weigeren er iets nieuws voor te ontwerpen.

Fuchs reageerde in Moskou tegenover de correspondent van deze krant met enige grandeur op het aannemen van de motie die het einde betekende van het kunstwerk dat de geschiedenis zal ingaan als 'de kolenkit'. Hij zei woensdag aan de ontbijttafel in het voormalige partijhotel Oktober: “Vanaf nu kunnen politici kennelijk een oordeel vellen over kunst.” En: “Gisteren hebben 71 mensen aan een ander mens verboden om een persoonlijk standpunt in te nemen”.

Verre reizen en historische omgevingen maken 's mensen wereldbeeld soms groots en mlepend, maar beide uitspraken zijn voor nuancering vatbaar. Politici hebben geen tijd en geen plan links en rechts over kunstprojecten oordelen te vellen.

Het ging hier om een dominant kunstwerk ter gelegenheid van de nieuwbouw van de Kamer. De leden hebben daar een mening over gegeven, zoals zij eerder iets hadden kunnen zeggen over het voornemen van een andere minister Pi de Bruijn tot architect te benoe(men.

De tweede exclamatie van Fuchs, dat het Kounellis dinsdag is verboden een persoonlijk standpunt in te nemen, lijkt nog iets duidelijker ingegeven door de emotie van het moment. Stel dat de vrijheid van meningsuiting alleen door middel van metershoge gietijzeren platen bedekt met steenkool en historische teksten geconsumeerd zou kunnen worden. Dan werd het vol in een florerende democratieen.

Fuchs zou gelijk hebben als de Kamer, in vergadering bijeen, had uitgesproken: 'De heer Y. Kounellis mag op het grondgebied vant Rijk in Europa geen kunstvoorwerpen meer vervaardigen, doen vervaardigen of tentoonstellen, zowel binnenshuis als in de buitenlucht. Zij machtigt de regering nadere regels te stellen om naleving van dit verbod af te dwingen en gaat over tot de orde van de dag.'

Nederland is niet het enige land waar enige verwarring is ontstaan over openbaar mooi en lelijk. In Engeland hebben twee gerespecteerde artistieke smaakmakers de laatste dagen stof doen opwaaien met hun opvattingen over de selee van kunst die gezien of gehoord mag worden.

Norman Rosenthal, de man die verantwoordelijk is voor tentoonstellingen in de Royal Academy in Londen, veegde in een vraaggesprek met The Independent de vloer aan met het behoudende Britse publiek, maar evenzeer met kunstbladen, critici en andere 'kenners' van moderne kunst. “Goed is goed en slecht is slecht. Uiteindelijk groeit een consensus tussen Italianen, Amerikanen, Duitsers en Britten over wat goed is”.

Voor het historisch oordeel is geve is het Rosenthals taak de toekomstige publieke opinie te herkennen. En dat doet hij ook.

Zo weet Rosenthal dat Georg Baselitz de grootste levende schilder is - “Hij is de Cezanne van vandaag. Ik weet absoluut zeker dat ik gelijk heb.” Hij vindt ook Joseph Beuys een Goetheaanse gigant. “Waarom? Leg me maar uit waarom Shakespeare een van de grootste schrijvers aller tijden is.

Dat kun je ook niet.'' Beide Duitse kunstenaars staan op het lijstje van Rudi Fs tussen twee haakjes ook hoog genoteerd.

Zo mogelijk nog meer overtuigd van zijn eigen smaak is John Drummond, de man die artistiek directeur is van de befaamde Promenade zomerconcerten. Als controller zwaait hij bovendien de scepter bij de klassieke radiozender van de BBC, Radio Three. Dezelfde krant legde beslag op een band met daarop Drummonds toespraak tot de Britse vereniging van impressario's. Hij viel daarin de “stompzinnige platenmaatschappij(EMI) aan, die de violist Nigel Kennedy op een vulgaire manier verkoopt met “belachelijke foto's die zijn carriere alleen maar kunnen bekorten”.

Slechts een aanval op het uitvoeren van het vioolconcert van Alban Berg in Dracula-kostuum zou niet zo veel aandacht hebben getrokken. Maar Drummond gaf ook de luisteraars van zijn eigen Radio Three er van langs. Dat publiek wordt gekenmerkt door “uitgesproken conservatisme en diepe minachting voor alles wat het niet kent, met inbegrip van vrijwel de hele twintigsteuw. Ik krijg brieven die een blamage zijn voor een beschaafde samenleving, adembenemend vanwege hun analfabetisme en bevooroordeeldheid.”

De ingezonden brieven-storm was te verwachten. Rosenthal wordt een een grote mond in plaats van hersens, respectievelijk een gebrek aan historisch besef aangewreven. Drummond krijgt te horen dat zijn soort arrogantie de klassieke zender de laatste jaren zo “deeply unattractive to listens” heeft gemaakt.

“Drummonds taak is de luisteraars te bieden waar zij naar willen luisteren - in plaats van hen de auditieve resultaten door de strot te duwen van hedendaagse componisten die hun eigen artistieke ego's zo nodig moeten verkennen”, schrijft een dame met de vrolijke naam Correlli Barnett uit Norwich.

Zij voegt er aan toe dat componisten vroeger hun opdrachtgevers moesten behagen en dat die muziek nog steeds populair is. “Zodra Radio Vivaldi in de lucht komt, zal hij merken dat zijn publiek slinkt van weinnaar niets. Yours faithfully...”

Drummond heeft wat beteuterd gereageerd. Zijn opmerkingen waren zonder toestemming gepubliceerd, hij is bevriend met Nigel Kennedy en blijft er bij dat het mal is voor een 34-jarige zich te gedragen als een punk van 17. En overigens: “Ik ben allerminst elitair. Ik heb met het Edinburgh Festival en The Proms redelijk succes in het bereiken van een groot publiek.” Anderen verdedigen Drummonds moedige beleid dat wil voorkomen dat klassiekmuziek in Engeland museumwaar wordt.

Zouden wij zo'n discussie kunnen hebben over Radio 4? Kwam daar maar eens een knetterende ruzie over het gedurfde programmeringsbeleid. Terwijl de hele Hilversumse radio is ondergesneeuwd in het gedoe om het tv-bestel, valt de klassieke zender zachtjes terug in de luistercijfers. Het best beluisterde programma (dat op zaterdagochtend van Caroline Kaart) mocht zich in april op 205.000 belangstellenden verheugen. In de toptien van Radio 4 staan verder Muziek voor Miljoenen, Continu Klassiek en Veronica's Meesterwerken.

Misschien kunnen de verenigde chefs van omroepstaven zonder nota of totaalplan nu al vast een artistiek leider voor Radio 4 benoemen, voor mijn part voor drie jaar. Het blijft geheim.

Er luistert toch bijna niemand. Als het maar een muziekmens is met smaak en karakter, om eindelijk eens een samenhangend programma neer te zetten. Dan is er tenminste kans op iets om kwaad op terden.