ITALIE

De standhouders op de boekenbeurs in Turijn hebben vorige maand een ongebruikelijke toptien voor boeken opgesteld: die van de meest glen werken.

De bezoekers hadden voor duizenden guldens boeken meegenomen zonder af te rekenen, en er bleek genoeg gestolen te zijn om een klein klassement op te stellen. Bovenaan de lijst, geen verrassing voor wie de Italiaanse bestsellerlijsten volgt, stond Herman Hesse met Siddharta, en daarna kwam Een thee in de Sahara van Paul Bowles. In de categorie non fiction was de onbedreigde winnaar De geschiede(is van de vrouw, een coproduktie van Franse en Italiaanse historici onder leiding van Georges Duby. Deze studie van een geschiedenis waarin vrouwen de hoofdrol spelen, verschijnt in vijf delen en heeft lang op de bestsellerlijsten gestaan. Het boek wordt nog steeds goed verkocht, net als het driedelige Italiaanse woordenboek dat nummer 2 kwam op de non-fictionlijst van Turijn, maar de aantallen zijn niet groot genoeg meer om de toptien te halen.

Het klassement voor de verkochte niction dat La Stampa afgelopen weekeinde publiceerde, ziet er als volgt uit: 1. Massimo Piattelli Palmarini: La voglia di studiare.

Mondadori. 2. Fabrizio Del Noce: Bagdad. Nuova Eri.

3. Gino e Michele: Anche le formiche nel loro piccolo si incazzano.Einaudi.

4. Gianni Monduzzi: Manuale per difendersi dalla mamma. Mondadori.

5. Johannes Paulus II: Centesimus Annus. Piemme. 6. Francesco Alberoni: Gli invidiosi. Garzanti.

7. Enzo Mandruzzato: I segreti del latino. Mondadori. 8. Jean Charlea fiera della castronerie. Leonardo.

9. Alberto Ronchey: I limiti del capitalismo. Rizzoli. 10. Anonimo Lombardo: Della guerra dei politici contro il Nord e contro l'Italia. Sperling.

Dat Zin om te studeren bovenaan staat, zal wel te maken hebben met de examentijd. De Italiaanse eindexamens moeten nog beginnen, en de kranten en weekbladen staan vol met tips over hoe de laatste dagen te studeren, hoe de zenuwen de baas te worden, hoe effectief alles te repeteren. Dit boek geeft die tips ook, met wat meer voorbeelden en wat wetenschappelijker gepresenteerd. Het is geschreven door een Romein die na een internationale carriere hoogleraar aan het Massachusetts Institute of Technology is geworden. Het boek wordt volgens boekhandelaars veel in cadeaupapier verkocht. Kennelijk is het een cadeau dat zoon of dochter moet helpen bij de laatste loodjes, of de stimulans moet vormen om verder te studeren.

Een ander boek dat ook ve eindexamentijd profiteert is De geheimen van het latijn, van de classicus Mandruzzato. Deze heeft een 'bladerwoordenboek' gemaakt, met een lange inleiding en veel aandacht voor de afleidingen van woorden.

De opvallendste successchrijver op deze lijst is paus Johannes Paulus II. Zijn nieuwste encycliek vliegt over de toonbank, geholpen door de prijs (net dertien gulden) en de nog steeds aanhoudende discussie erover de Italiaanse media. Kennelijk heeft de paus een gevoelige snaar geraakt met zijn voorstellen voor een correctie op het kapitalisme, en appelleert hij aan een breder gevoel van onbehagen. Het is voor het eerst dat een pauselijke encycliek in pocketvorm op de markt is gebracht via een gewone (katholieke) uitgever, en het succes is meteen overweldigend.

Het kapitalisme na de ineenstorting van het communisme is een thema dat veel mensen bezighoudt, want hetzelfde onderwerp komt terug in het boek van Alberto Ronchey, een van de bekendste columnisten Italie. Aan de hand van een aantal thema's in de buitenlandse politiek waarschuwt Ronchey, vanuit een veel linksere optiek dan de paus, dat het eind van de geschiedenis helemaal niet is aangebroken. In De grenzen van het kapitalisme gaat hij na welke elementen van de Westerse samenleving voor verbetering vatbaar zijn.

Een andere vorm van cultuurkritiek komt van de socioloog Francesco Alberoni. Deze produceert met een voor zijn uitgever plezierige regelmaat bestsellover thema's uit de sfeer van de intermenselijke relaties. In De afgunstigen beschrijft hij jaloezie, competitiedrang en ontevredenheid als de grote ziekmakers van de moderne samenleving.

Fabrizio Del Noce is verslaggever van de Rai die in de Golf was tijdens de oorlog en zijn ervaringen bij elkaar heeft gezet. Del Noce probeert hiermee, verlaat, nog een graantje mee te pikken van het succes dat andere boeken over Saddam Hoessein, de Islam en andere Midden-Oostenonderen de afgelopen maanden hebben gehad. Ook twee andere boeken in deze top tien zijn genspireerd op een voorbeeld. De Franse schoolmeester Jean Charles bracht in 1962 een verzameling vergissingen en grappige stommiteiten van zijn leerlingen uit, en na het enorme succes van het boekje met opstellen van Napolitaanse kinderen, dat meer dan een jaar bovenaan de bestsellerlijsten heeft gestaan, is dit Franse werkje opgedoken en alsnog vertaald. Een nog oudere succesformule is herhaald door de Milanese komieken G Vignali en Michele Mozzati: zij hebben 540 grapjes, aforismen en flauwigheden bij elkaar gezet.

Een van de best-bewaarde geheimen van Italie is wie de (volgens de flaptekst) protagonist van het Milanese zakenleven is die als de 'Anonieme Lombardijn' een pamflet heeft geschreven tegen de politieke partijen in Rome. Het boek speelt in op de onlustgevoelens in het noorden, zoals ook de protestpartij de Lega Nord doet. ''Het hoofddoel (van de partijen) lijkt niet meer de groei van land te zijn, maar eenvoudigweg het instandhouden van een machtsstelsel dat steeds meer in botsing komt met de behoeften van de mensen, van de Geschiedenis en van de nieuwe tijden waarin we leven,''

aldus de auteur. Na decennia met steeds dezelfde gezichten, jaren waarin de maffia sterker werd en het begrotingstekort groeide, heeft Italie een nieuwe politieke klasse nodig.

Het Handboek om je verdedigen tegen je moeder van de psychiater-publicist Gianni Monduzzi is gewijd aan een vae belangrijkste Italiaanse monumenten, la mamma. Hij heeft zijn boek een motto van Salman Rushdie meegegeven: ''Het is makkelijker te ontsnappen aan de furie van de ayatollah dan aan de liefde van de moeder.'' Maar tussen alle spot over overdreven bezorgdheid en manieren om aan de verstikkende moederliefde te ontkomen, overheerst de moederliefde. Zoals hij zijn moeder laat zeggen: ''La mamma is iets heiligs.''