Geschillen over CFE-akkoord in Wenen officieel bijgelegd; Westen doet Moskou drietal concessies om de pil te vergulden

Nog even was er gistermiddag om vier uur een onverwacht oponthoud. De Tsjechoslowaakse ambassadbij de besprekingen over conventionele wapenbeheersing in Wenen (CFE) had nog geen instructies uit Praag gekregen. Hij kon dus nog niet akkoord gaan met het compromis dat een einde moest maken aan het meningsverschil over de uitleg van het CFE-akkoord dat in november in Parijs werd getekend. Maar na een kwartier ging de telefoon: ook Praag was, als laatste hoofdstad de landen van de NAVO en het voormalige Warschaupact, akkoord. De buitengewone conferentie van de ambassadeurs van de 22 betrokken landen konden hun verklaringen over het bereikte compromis uitwisselen. En daarmee behoorde de discussie over het wapenakkoord, die zich maandenlang heeft voortgesleept, definitief tot het verleden. Mooi op tijd voor de vergadering van de ministers van bulandse zaken van alle 34 CVSE-landen (alle Europese landen, vooralsnog minus Albanie, plus de Verenigde Staten en Canada), die komende woensdag en donderdag in Berlijn zal worden gehouden. De parlementen van de betrokken landen kunnen zich nu zetten aan de discussie over de ratificatie van het verdrag. Zonder een CFE-akkoord had er toch een schaduw gelegen over deze bijeenkomst.

Het verschil van mening over de uitleg van het CFE-akkoord ontstond al vrij snel na de plechtige ondertekening van de overeenkomst op 19 november in Parijs. De legp in de Sovjet-Unie onttrok een deel van het militaire materieel, waarvan was afgesproken dat het zou worden vernietigd, aan de gemaakte afspraken door delen van de strijdkrachten van de landmacht te verplaatsen naar de marine, kustwacht en strategische verdediging. Voor die strijdmachtonderdelen golden de in Parijs gemaakte afspraken niet. Het Westen nam daarmee geen genoegen en de Amerikaanse regering liet weten dat ze er niet over dacht om het CFE-akkoord ter ratiring aan de Senaat voor te leggen, als de Sovjet-Unie niet eerst de schending van de afspraken ongedaan zou maken. Bovendien weigerde het Westen voorstellen te doen voor een vervolgconferentie (CFE-1A), waar over verdere militaire reducties zou worden gesproken.

Precies twee weken geleden bereikten de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken, James Baker, en zijn Sovjet-collega, Aleksandr Bessmertnych, toen zij in Lissabon waren om de ondertekening van het Angolese vredesakkoord luister bij teten, in principe overeenstemming. De exacte tekst van de nadere afspraken is gisteren door alle bij het CFE-akkoord betrokken landen goedgekeurd.

In de schriftelijke, juridisch bindende verklaring die de Sovjet-delegatie gistermiddag in Wenen heeft afgelegd, bindt Moskou zich nogmaals aan de naleving van de afspraken over aantallen tanks, pantservoertuigen en artillerie die het maximaal mag hebben. Daarbij wordt precies per krijgsmachtsonderdeel aangegeven op welk niveau de aantalbevroren zullen worden en hoeveel er dus nog vernietigd moet worden.

De overige deelnemers aan het CFE-overleg hebben de Russen drie concessies gedaan om de pil vergulden.

1) Het militaire materieel dat naar de marine was doorgeschoven zal voor de helft naar achter de Oeral worden overgebracht om daar te worden vernietigd, dan wel te worden omgebouwd. Het feit dat dit materieel naar achter de Oeral gaat, betekent dat het buiten de controle valt.

2) Het materieel dat de kustwacht is ondergebracht zal nu weliswaar meetellen voor het afgesproken plafond, maar er bestaat in het kader van het akkoord geen recht om dat te controleren of te inspecteren. Inspectie kan worden aangevraagd, maar kan door Moskou worden geweigerd.

3) De 1701 gepantserde voertuigen die bij de strategische verdediging waren ondergebracht zullen buiten de afgesproken plafonds worden gehouden, doordat ze beschouwd zullen worden als te zijn ondergebracht bij para-militaire eenhedee Russen hebben beloofd dat dit aantal van 1701 niet zal worden vergroot. Na de schriftelijke verklaring van Sovjet-zijde volgden schriftelijke verklaringen van de overige 21 deelnemende landen, waarin zij instemden met de Sovjet-verklaring. Vervolgens las de voorzitter van de buitengewone conferentie, de Nederlandse ambassadeur H.

Veenendaal, een verklaring voor waarin officieel wordt vastgesteld dat “de 22 deelnemende staten het erover eens zijn dat deze verklaringen een voldoende basis vormen om voort te gaan op de weg naar ratificatie en uitvoering van het Verdrag over Conventionele Strijdkrachten in Europa”.

In een afzonderlijke, niet juridisch bindende verklaring, belooft de Sovjet-Unie de komende vier jaar 14.500 stuks materieel van de 57.000 tanks, pantservoertuigen en artillerie te vernietigen die al voor de ondertekening van het CFE-akkoord naar achter de Oeral waren overgebracht.

“Dit is een echt compromis van alle partijen, er zijn geennaars en geen verliezers”, zo vatte Oleg Grinevsky, de leider van de Sovjet-delegatie, de zaak samen.

Door de in Wenen bereikte overeenstemming kunnen niet alleen de parlementen in de deelnemende landen overgaan tot het debat over de ratificatie van het CFE-akkoord, maar bovendien kan een begin worden gemaakt met de onderhandelingen over het afgesproken vervolgoverleg, waarbij niet alleen het materieel, maar ook de ng van de strijdkrachten aan de orde zal komen.

Westerse voorstellen daarover zullen waarschijnlijk over een week of twee in Wenen op tafel worden gelegd. Het is de bedoeling dat dit overleg is afgerond als begin volgend jaar in Helsinki de volgende conferentie van de CVSE-landen wordt gehouden.