Duitsland herdenkt 'Barbarossa' met golf tv-beelden

Der verdammte Krieg, vanaf zondag 16 juni iedere avond (beh. donderdag) t-m zondag 23 juni. Dld.2, steeds rond 22.00u. Afl.1: Der Wahn vom Lebensraum.

B-Tag, vrijdag 21 juni, Dld.1 21.00-22.30u.

Mein Krieg, vrijdag 21 juni, WDR3 22.30u-0.00.

Een behaaglijk warme golf van hartelijk medeleven ging vorige herfst door de rijke Bondsrepubliek. De Sovjet-Unie van Micail Gorbatsjov, de man die de Duitse eenwording had mogelijk gemaakt, moest door de winter worden geholpen. Wie even te lang gluurde naar al die enthousiaste demonstraties van instant-offervaardigheid kreeg een typische smaak in de mond.

Het had iets van een particuliere herkansing, zo'n halve eeuw later, voor de welgestelde en dankbare kleinkinderen van de Duitsers wier duizendjarig rijk maar twaalf jaar had geduurd (1933-'45).

En zo schonken die kleinkinderen zichzelf via Gorbatsjov even gelukkig. Zoals Marcel van Dams Vara erin slaagde om in een televisie-avond vele miljoenen voor de Jan Splinters van de Sovjet-Unie in te zamelen ging het ook in Duitsland: bij de banken, postkantoren en verzamelplaatsen van pakketten met medicijnen en voedsel, het liep overal storm. Inmiddels, ruimschoots een winter later, heeft tweederde van die spontane hulp de arme Sovjet-Unie nog steeds niet bereikt.

Dat feit is overigens slechts goed voor kleine berichtjes in de Duitse kranten, want er was een Golf-oorlog, er is grote economische misere in de vroegere DDR, de eenheid kost veel meer dan gedacht en er komen 1 juli dan ook nogal fikse belastingverhogingen aan. Dus: niet een keer 50 mark, de prijs van die pakketjes, maar maandelijks heel wat meer. En trouwens, noemde niet ook Helmut Kohl, kanselier en vriend van Gorbatsjov, vorige week in de Bondsdag hardop de Sovjet-Unie “een vat zonder bodem”?

De komende dagen wacht de kleinkinderen andere kost. Want op alle grote Duitse televisienetten wordt volgende week op de een of andere manier herdacht dat het 22 juni precies vijftig jaar geleden is dat de ''Operatie Barbarossa'' begon. De Duitse aanval op Josef Stalins Sovjet-Unie (''moedertje Rusland'') dus, met 3 miljoen soldaten over een front van 1300 km. Een buitengewoon gruwelijke oorlog die, overwegend aan Sovjet-kant, omstreeks 30 miljoen doden zou eisen. En die niet de geplande succesvolle Duitse Blitzkrieg werd (als in Frankrijk) maar - nadat Adolf Hitlers divisies in november '41 (op honderd kilometer van Moskou) door bittere kou waren overvallen - de volledige ondergang van het duizendjarig rijk zou inluiden.

Zondag beginnen het tweede Duitse net (ZDF) en de Sovjet-zender Gosteleradio in beide landen aan de uitzending van een gemeenschappelijk vervaardigde zesdelige serie. Titel: Der verdammte Krieg-Boed prokljata woina! Behalve donderdag zullen de delen van de serie komende week elke avond worden uitgezonden. Zondag 23 juni kijkt een Russisch-Duits forum terug. Dat zou bij een teveel aan goede bedoelingen een moeizaam uurtje kunnen worden.

De auteurs Guido Knopp en Harald Schott hebben mede uit tot nut toe ongepubliceerd Russisch beeldmateriaal kunnen putten.

Zij behandelen vragen als: wanneer en waarom besloot Hitler tot de aanval, wilde hij Stalin daarmee voor zijn, was het mislukken van de luchtslag om Engeland beslissend, wat was de rol van de Duitse generale staf, de Britse en Amerikaanse diplomatie? De serie volgt de bloedige strijd tussen deze twee grote Europese roofdieren, die in '39 een non-agressiepact hadden gesloten, van de rede die rijkspropagandaminister Goebbels vroeg 's ochtends op 22 juni 1941 hield (Nun ist die Stunde gekommen, in der ich offen sprechen kann), via de slachtingen in Babi Yar bij Kiev tot de volgens de auteurs beslissende winterse ommekeer voor Moskou, een half jaar later.

Maar dat is niet alles. Want vrijdagavond 21 juni vertoont de ARD (Dld.1) B-Tag, een reconstructie van de historicus Henric Wurmeling van het verloop van de eerste oorlogsdag, vijftig jaar geleden. Dan met gesproken herinneringen van Russische en Duitse oorlogsveteranen bij archiefbeelden en met toelichtingen van historische deskundigen. Bovendien zenden de regionale netten (Dld.3) de komende dagen dan ook nog de film Mein Krieg uit, die Harriet Eder en Thomas Kufus samenstelden uit film- en fotomateriaal van Duitse soldaten. Voor de meeste Nederlandse kijkers is deze anderhalf uur durende film ook op vrijdag 21 juni te zien, op WDR 3.

Vijftig jaar na de grote mislukte aanloop van hun grootvaders naar Lebensraum im Osten zijn vele kleinkinderen in het nu verenigde Duitsland zo vredelievend dat zij eigenlijk zelfs in VN-verband liever geen uniform dragen. Zij sturen geld en pakjes en, verzekert minister Genscher steeds, willen met alle landen van de wereld goede vrienden zijn. De makers van Der verdammte Krieg zeggen vooral op de Duitse jeugd te hebben gemikt. Dat wil zeggen: zij hebben gefilmd voor een gelukkig-welvarend en in overgrote mate bekeerd publiek.