Passie ontbreekt bij Russen

MOSKOU, 13 JUNI. De poes strekt zich nog eens rustig uit op de tafel van het stembureau. De stembiljetten voor de Moskovieten uit het elfde kiesdistrict van de Froenze-wijk zijn een behaaglijk bedje. De sfeer in het Glinki-museum voor de muziekcultuur aan de Fadejevastraat, een van de 52.000 stemlokalen in Moskou, is niet anders dan elders in de hoofdstad. Er ligt op deze dag, die zonder overdrijving een unicum mag worden genoemd, een deken van rust over de metropool.

De meeste burgers hoeven op deze dag van de presidentsverkiezingen, de eerste in de geschiedenis van Rusland gelegenheid van de vorig jaar op 12 juni afgekondigde Russische 'soevereiniteit' niet te werken. En ze genieten er van. Na de vrije dagen ter ere van de communistische en socialistische geschiedenis (de Oktoberrevolutie, de eerste mei), de in ere herstelde religieuze rituelen (kerstmis, pasen en een beetje pinksteren) en de nationale hoogtepunten (de dag van de overwinning op het fascisme) begint het nu ook democratische feestdagen te regenen. De opkomst is zeer redelijk tot goed. Tegen het eind van de middag is in Moskou al ruim zestig procent van de 6,8 miljoen kiesgerechtigden opgekomen. In de rest van het land is de trend niet anders. Een opkomstpercentage van meer dan zeventig procent ligt in het verschiet. Alleen de passie ontbreekt. De parlementsverkiezingen in Rusland missen in de publieke opinie de urgentie die aan de parlementsverkiezingen van vorig jaar nog wel kleefden. Er staan bijna geen rijen bij de stembureaus wordt niet gediscussieerd rond de lokalen. Anders dan bij de referenda over het 'behoud van de Sovjet-Unie' en het presidentschap van Rusland bijna drie maanden geleden, staan er dit keer zelfs amper waarnemers van Jeltsins coalitiebeweging Democratisch Rusland op wacht om de procedures te bewaken die nog altijd grotendeels moeten worden uitgevoerd door vrijwilligers van bedrijven en andere door de communisten gedomineerde maatschappelijke organisaties. Ondanks de berichter bedrijven die hun mensen vlees en boter hebben beloofd in ruil voor een door de leiding gewenst stemgedrag. Ondanks de pogingen van enkele journalisten kazernes binnen te komen waar de soldaten in eigen en gecontroleerde kring stemmen en commandanten de dienst uitmaken die hun manschappen een dringend stemadvies hebben verstrekt. . Pag. 5 . 'Wij besturen het land slecht' . Het gebrek aan opwinding kan niet alleen liggen aan het ontbreken van 'buffetten' waar de kiezer vroeger na zijn burgerplicht een boterham met worst kreeg of een kopje koffie. De oorzaak is evenmin louter te zoeken in een al decennia diep ingekankerde afkeer van verkiezingen, die vroeger immers geregisseerd werden. Ne. “De mensen interesseren zich niet voor de politiek, maar voor concrete zaken. Want wij besturen het land slecht”, weet Vadim Bakatin, adviseur van president Michail Gorbatsjov en een der kansloze concurrenten van Boris Jeltsin voor het Russische presidentschap, 's morgens reeds als hij in de vroegte in hemdsmouwen zijn stem komt uitbrengen. Dat is een. Ten tweede kan er nog voordat de stembureaus zijn opengegaan, nauwelijks twijfel bestaan over de afloop. eltsin wordt uiteindelijk de eerste president, in een dan wel twee rondes. Het is niet anders. Jeltsin heeft de eerste 'decreten' al klaar liggen, laat hij in het Huis der Pioniers alvast weten als hij daar voor “de Sovjet-Unie en het grote Rusland” komt stemmen. De centrale Sovjet-televisie van omroepbaas Leonid Kravtsjenko, die zich openlijk tot de communistische hoop Nikolaj Ryzjkov heeft bekend, heeft er aan de vooravond van de verkiezingen in strijd met de kieswet nog wel alles aan gedaan. Op prime timeheeft hij een documentaire over zijn man laten uitzenden waarin de ex-premier zich in alle rust, wijsheid en beminnelijkheid kon etaleren. Maar Ryzjkov vecht aldus tegen zichzelf. Hij is vijf jaar lang als minister-president verantwoordelijk geweest voor het economisch beleid van de perestrojka. De burgers kennen de resultaten. De Russische televisie, in het leven geroepen door Jeltsins regering om tegenwicht te bieden tegen Kravtsjenko's medium, behandlt een paar uur later het fenomeen Ryzjkov dan ook vooral op een vrolijke manier. Een verslaggever vraagt de voorzitter van een kolchoz wat zijn mensen een dag later zullen gaan stemmen. “Het stemgedrag ontwikkelt zich uiteraard. Maar in meerderheid stemmen wij op Ryzjkov”, zegt hij met een blik die diep sociologisch onderzoek suggereert. Waarna de cameraploeg de boeren een voor een dezelfde vraag voorlegt en deze, stuk voor stuk, onbeschroomd antworden: “Op Jeltsin”. Het is een voorbeeld van de machteloosheid die de oude communisten steeds uitstralen als ze open en bloot moeten opereren. De ochtendkrant Sovjetskaja Rossia bijvoorbeeld, orgaan van de Russische communistische partij en spreekbuis van hen die Gorbatsjov een verrader van het socialisme vinden, heeft op de ochtend voor de verkiezingen ook geprobeerd een klap toe te brengen aan Jeltsin. Dat moest gebeuren via procureur-generaal Nikolaj Troebin, die de zaak van de transactie van 140 miljard roebel moet onderzoekn die Jeltsins voormalige vice-premier Gennadi Filsjin had willen sluiten met een malafide Briste handelsfirma en die nu de gedoodverfde president zelf beschuldigt, via een nieuwe aantijging, dat Jeltsin en zijn minister van buitenlandse zaken een Italiaanse mafia-peetvader tot zaakwaarnemer in Italie zouden hebben benoemd. Het doet er allemaal niet toe. Filsjin is inmiddels afgetreden, de overeenkomst met de Italiaan is nooit tot stand gekomen en menig burger is nugeneigd precies het tegendeel te geloven van wat de Sovjetskaja Rossia meldt, zonder de behoefte zich in de materie te verdiepen. Ryzjkov zelf voelt de bui 's morgens al hangen. Had hij eerst nog, zoals een politicus betaamt, zijn overwinning gevierd, bij het kieslokaal waar hij moet stemmen, zegt hij tegen de omstanders al blij te zijn als hij Jeltsin tot een tweede ronde kan dwingen. Zelfs zijn nieuwe medestander Jegor Ligatsjov, de representant van de conservatieve vleugel in d partij die nu met pensioen is maar vier jaar geleden de stoot gaf tot de val van Jeltsin als politburo-lid, begint nog voordat er een uitslag bekend is verzoenende taal uit te slaan. Hij heeft uiteraard Ryzjkov gestemd maar hij heeft “persoonlijk niets tegen Jeltsin”, ook al mist deze de “intellectuele en fysieke capaciteiten om president” te zijn,die Ryzjkov, een hartpatient, volgens hem wel heeft. Zo blijft deze verkiezingsdag, die de dag der dagen had kunnen zijn, tot het laatste momet ontspannen, om niet te zeggen vreemd. De verkiezingen zijn 's avonds tegen het sluiten der stembussen om tien uur niet eens amusement. De gebeurtenis wordt behandeld in de verschillende televisiejournaals. Voor het overige gaat de programmering van de kanalen haar dagelijkse gang. Voorspellingen van parallel uitgevoerde enquetes, uitslagen die via speciale correspondenten of de telex binnen komen rollen bij een centrale redactie en meteen in fraaie staafdiagrammen kunnenworden gevisualiseerd of de allereerste reacties van potentiele verliezers en winnaars, het is er allemaal niet. Laat staan dat er sprake is van een afsluitend politiek debat tussen de combattanten. De officiele uitslag volgt over negen dagen.