Oorlog van jeugdbendes en milities beheerst Medellin

MEDELLIN, 13 JUNI. Die vrijdagavond reed een groep Encapuchados Villa de Guadelupe binnen, in een auto zonder nummerbord. De mannen pakten elf pubers op, zetten die tegen een muur en openden met mitrailleurs het vuur. Van de elf jongens overleden er vier ter plaatse. In het ziekenhuis stierven drie anderen aan hun verwondingen.

Villa de Guadelupe is een van de probleemwijken in het noordoosten van Medelln, de Colombiaanse drugshoofdstad waar het geweld de afgelopen maanden een zelfs voor Colombia ongekende hoogte bereikte. Per dag sterven in Medelln circa twintig mensen een gewelddadige dood.

Zeventig procent van hen is jonger dan 19 jaar. Paradoxaal genoeg is de huidige toename van geweld een direct gevolg van de beslissing van Los Extraditables, de terreurgroep van de drugsmafia, zich even gedeisd te houden. Het drugskartel in Medelln is niet langer een belangrijke werkgever voor de jeugdbendes, waarvan elgens de politie in de stad zo'n 120 zijn. De graffiti met de tekst “Los Extraditables betekent eten” is al weer een paar maanden oud.

“De bendes zijn nu werkloos. Ze proberen op allerlei manieren hun inkomen op peil te houden”, zegt Silvio Hernandez, een buurtwerker in Villa de Guadelupe. De combos, zoals de jeugdbendes worden genoemd, hebben zich de laatste maanden toegelegd op ontvoeringen, overvallen en huurmoorden, en hebben zich daarmee veel nieuwe vijanden gemaakt.

Hernandez: “'s Middags staat het hier stijf van de spanninan staan de jochies op de hoeken van de straten. Ze kijken verveeld om zich heen, maar iedereen weet dat ze tot de tanden zijn gewapend, klaar om in de aanval te gaan of om een aanval te beantwoorden.”

's Morgens is het in Villa Guadelupe nog rustig. De bendeleden slapen hun roes uit en de buurtbewoners maken van de gelegenheid gebruik om boodschappen te doen. De winkeliers reiken de koopwaar aan door het stevige traliewerk waarmee ze hun win(JHs hebben beschermd.

Het noordoosten van Medelln is geen toonbeeld van de bittere armoede die veel buitenwijken van Latijns-Amerikaanse steden kenmerkt. In Villa de Guadelupe zijn de huizen van steen en zijn de gevels met tegels ingelegd. Drinkwater, riolering en elektriciteit zijn allemaal voorhanden. Het belangrijkste sociale probleem is de werkloosheid, die in sommige wijken oploopt tot dertig procent. Het geweld in Medelln wortelt niet in armoede, meent Manuel Restr een socioloog van Medellns Universidad de Antioquia. Restrepo: “Er is een mentaliteit ontstaan van gemakkelijke verrijking”. Naar het voorbeeld van de drugsbaronnen willen de jongeren snel rijk worden. Dat daarvoor de wet moet worden overtreden is geen probleem. “De politie heeft hier geen enkel prestige. Deze buurten beschouwen zich als in oorlog met de staat”, aldus Restrepo. De jongens die zich bij een bende aansluiten hebben weinig kans de leeftijd van 20 jaar te bereiken.

Een 16-jarig meisje: “In buurt heeft het geweld pas een jaar geleden toegeslagen. Eerst vermoordden ze Juan. Ik hoorde later pas dat hij een sicario, een huurmoordenaar, was. Daarna hebben ze ook Gustavo vermoord. Hij was 17 jaar, reed in een chique auto, had gouden armbanden en een vriendin met dure kleren. Dat kon niet goed gaan.

Juan en Gustavo werden beiden vermoord door een concurrerende bende. De onderlinge strijd tussen de combos is de belangrijkste verklaring voor het feit dat de slachtoffers in Medelln ss jonger worden. Behalve elkaar hebben de bendes nog twee vijanden te vrezen: de politie en de 'volksmilities'.

De confrontatie met de politie is geescaleerd sinds de jeugdbendes vorig jaar in opdracht van de drugsmafia 250 agenten vermoordden.

Sindsdien hebben de Encapuchados, de gemaskerden, in de volkswijken meer dan veertig massamoorden gepleegd. “Iedereen weet hier dat de Encapuchados politie-agenten zijn”, zegt een priester, “maar er zijn geen bewijzen; eter gezegd, die zijn er wel maar niemand durft ze te geven.”

Het nieuwste fenomeen zijn de 'volksmilities' die in enkele maanden tijd hele wijken onder hun controle hebben gekregen. De groepen bestaan uit buurtbewoners die de terreur van de jeugdbendes beantwoorden met contraterreur. Bendeleden krijgen een of twee keer een waarschuwing. Als dat niet helpt worden ze 's nachts vermoord.

Verschillende bronnen in Medelln bevestigen onafhankelijk van elkaar t de volksmilities onder leiding staan van linkse guerrillastrijders.

“De guerrilleros werven steun voor hun zaak door in de buurten orde en gezag te scheppen”, verklaart een van hen de tactiek van de rebellen. En hij voegt toe: “Het is een nieuwe bijdrage aan de spiraal van geweld.”

In Medelln bestaat weinig hoop dat die spiraal van geweld binnen afzienbare tijd kan worden doorbroken. “Het geweld heeft een eigen dynamiek gekregen. De drugshandel is niet meer dan een deel van het probleem”, zegt Allonsoazar, een publicist die in Colombia een schokgolf veroorzaakte met de publicatie van zijn No nacimos pa 'semilla' (We zijn niet geboren voor een mooie toekomst).

Het schokkende van Salazars boek is de vanzelfsprekendheid waarmee de bendeleden die uitvoerig aan het woord komen, moord en doodslag als een deel van het dagelijks leven beschouwen.

“Een eerste vereiste in Medelln is dat de overheid zijn gezag herwint”, zegt Salazar. Hij is niet optimistisch dat dat binnen afzienbare tijd zal gebeuren. Voor de bendeleden is de rijkdom van de drugsbaronnen voorlopig een belangrijker richtsnoer dan het Wetboek van Strafrecht. De 'mentaliteit van de snelle verrijking' heeft een ruime voorsprong.