Ook zonder CO 2 komt Amersfoort aan Zee

Het ijs dat op het gebergte van het Zuidpoolgebied ligt, smelt nu sneller dan honderd jaar geleden. De zeespiegel blijft dan ook de komende tijd stijgen ook al zouden we de uitstoot van broeikasgassen wereldwijd abrupt stilzetten. Verder wordt binnen nu en enkele honderden jaren een nieuwe zondvloed verwacht. Deze uitspraken waren onlangs te horen op een conferentie over kustontwikkeling die in Florida werd gehouden.

De zorgelijke toestand van het milieu op deze planeet wordt veelal onderstreept met berichten over zure regen, gaten in de ozonlaag en een stijging van de zeespiegel tengevolge n het smelten van landijs bij een stijgende temperatuur op aarde als gevolg van een toenemend broeikaseffect. Het zijn berichten die bij grote delen van de bevolking weerklank vinden en politici tot woorden en soms tot daden brengen. Vraagtekens bij de resultaten van sterk vereenvoudigde modellen voor klimaatprocessen op deze planeet worden ter zijde geschoven met het argument dat de gevolgen dusdanig zijn dat we de risico's door uitstel voor nader onderzoek niet mogen nem.

Het is niet verwonderlijk dat in een land dat voor een flink deel beneden de zeespiegel ligt het beeld van een stijgend zeeniveau geen prettig vooruitzicht is. Vandaar dat in ons land de discussies over kustverdediging in brede kring gevolgd worden. De zeespiegel stijgt de laatste 10.000 jaar door het smelten van het ijs na de laatste ijstijd. Door de verminderde druk op Scandinavie komt dat gedeelte van Europa omhoog en zakt ons gebied weg.

De vouitzichten van een dalende bodem en een stijgende zeespiegel beloven weinig goeds. Het beeld van Amersfoort aan Zee vond dan ook gemakkelijk weerklank. Door nationaal en internationaal te streven naar de vermindering van de uitstoot van broeikasgassen denkt men het tij te kunnen keren. Kernenergie wordt hierdoor weer bespreekbaar en toeslagen op fossiele brandstof worden zonder veel weerstand geaccepteerd.

ATOLLEN

Tijdens de conferentie kwamen echter enkele zaken aan het licht die ons nopen tot een andere kijk op het probleem. Metingenvan het zeeniveau op het noordelijk deel van de Atlantische Oceaan laten zien dat de zeespiegel daar de laatste halve eeuw sneller is gaan stijgen.

De mededelingen op de conferentie bevestigen deze stijging, maar laten tegelijk zien dat bij atollen in de Stille Oceaan de zeespiegel de laatste halve eeuw onveranderd is gebleven. Waarom zijn de resultaten van de metingen in de Stille en Atlantische Oceaan zo verschillend?

Voor het niveau van het zwater spelen naast het smelten van het landijs ook andere factoren een rol. Veranderingen in de richting en de snelheid van zeestromen, bijvoorbeeld in de Warme Golfstroom, kunnen lokaal de hoogte van het zeeniveau op het noordelijk deel van de Atlantische Oceaan benvloeden. Aan de Atlantische kust van Brazilie, bijvoorbeeld, verandert het niveau van de zee met de kleine, halfjaarlijkse veranderingen van de passaatwinden. Uit geologische reconstructies van de kust en de daaruit afleide zeespiegelstijgingen blijkt dat die kust een aantal verschijnselen vertoont, die zich langs de Noordamerikaanse kust van de Atlantische Oceaan niet voordoen. Het interpreteren van zeespiegelveranderingen is dus met onzekerheden behept.

ZUIDPOOLGEBIED

Het ijs in het Zuidpoolgebied vormt het merendeel van het huidige landijs. De dikte van het ijspakket wordt in grote trekken bepaald door de aangroei aan de bovenzijde tengevolge van neerslag in de vorm van sneeuw en het smelten van ijs aan de onderkant van het pakket tengevolge van toevoer van warmte uit de aarde; temperatuurstijging op aarde heeft voornamelijk invloed op de hoeveelheid neerslag in het gebied maar nauwelijks op het smelten.

Boringen in de ijskap zowel in het Zuidpoolgebied als op Groenland laten zien dat de temperatuur van het ijs met toenemende diepte zakt.

Dit geeft aan dat de gemiddelde temperatuur in de laatste duizenden jaren in die gebieden is gestegen. Hetjs dat thans smelt is minder koud dan het ijs dat zeg een honderd jaar geleden smolt; het smelten gaat dus steeds sneller. Het smeltwater stroomt over het Zuidpoolgebergte naar de oceanen.

ZONDVLOED II

Glaciologen verwachten dat door het sneller smelten van het ijs het waterlaagje tussen het gesteente en de ijslaag dikker zal worden waardoor de wrijving tussen het ijs en het gebergte zal verminderen.

Zij verwachten dat tussen nu en enkele eeuwen een situatie kan ontstaan waarbij een deel van het lanijs zal afbreken en over het waterlaagje naar de oceaan zal afglijden. Volgens schattingen kan een dergelijke gebeurtenis tot gevolg hebben dat het zeeniveau op aarde vrij snel met enkele meters stijgt. De snelheid waarmee de zeespiegel stijgt zal afhangen van de snelheid waarmee het ijs de oceanen zal inglijden. Volgens een van de aanwezigen zou dit mechanisme verantwoordelijk kunnen zijn geweest van de o.a. in de bijbel genoemde zondvloed. Men sprekt dan ook over Zondvloed II.

Het zal duidelijk zijn dat de spelingen van de natuur op deze planeet aanzienlijk gecompliceerder zijn dan in een kort kranteartikel aan te geven is. De betrouwbaarheid van de uitkomsten van dit soort berekeningen en bespiegelingen is te vergelijken met de verwachte temperatuurstijgingen ten gevolge van een stijging van de concentratie aan broeikasgassen. De invloed van die gassen op de zeespiegelstijgingen is nog een extrapolatie verder en dus minder betrouwbaar. Het eventuele effect likt veel minder belangrijk dan het temperatuurgeheugen van het Zuidpoolijs.

Ook al zouden we door kernenergie en andere maatregelen het niveau van CO 2 en andere broeikasgassen tot het niveau van 100 jaar geleden terug kunnen brengen, dan nog komt Amersfoort aan Zee snel naderbij.