Koemakhov-lens focusseert ook rontgenstraling

In de Verenigde Staten is een onderneming opgericht, X-ray Optical Systems geheten, voor de ontwikkeling en fabricage van een speciale lens voor rontgenstraling. Met deze nieuwe vinding zou rontgenstraling kunnenorden afgebogen en gefocusseerd op een manier waarop we dat gewend zijn bij licht. Volgens de jonge onderneming zou de rontgentechnologie met deze lens een nieuw tijdperk kunnen binnentreden.

Iedere onderzoeker weet dat rontgenstraling zich vrijwel niet laat afbuigen en focusseren. Dit komt doordat deze straling dwars door lenzen en spiegels heen dringt, een eigenschap waaraan de straling overigens een van haar toepassingen ontleent: het 'doorlichten'.

Alleen wanneer de straling scherend invalt oeen zeer glad oppervlak, zoals een keilsteen op water, kan ze van richting worden veranderd.

Maar dit is alleen mogelijk binnen zeer nauwe grenzen en bij een niet te grote stralingsenergie.

De nu ontwikkelde lens werkt ongeveer volgens hetzelfde principe. De 'lens' bestaatuit een bundel van vele, zeer dunnen en holle glasbuisjes (capillairen), waarin de rontgenstraling al scherend tegen de wanden voortsnelt en aldus kanorden gedwongen een gekromde baan te beschrijven. Het idee is afkomstig van Moeradin Koemakhov, een fysicus van het Koerchatov Instituut voor Atoomenergie in Moskou. Vanaf het midden van de jaren tachtig heeft hij verschillende prototypen gebouwd, waarvan de beste in staat was om een brede bundel rontgenstraling te concentreren in een punt met een diameter van 0,1 mm.

Koemakhov heeft nu met zijn Amerikaanse collega Walter Gibson, van de State University van New York in Albany, en diens zoon David (d bij McKinsey heeft gewerkt) bij laboratoria in de Verenigde Staten belangstelling voor de nieuwe vinding proberen te wekken. Die is er zeker gekomen, maar er zijn ook sceptici die zich afvragen of dit in feite heel eenvoudige principe wel in praktijk zal kunnen worden gebracht. De lenzen zullen moeten bestaan uit enkele duizenden tot enkele miljoenen capillairen, die stuk voor stuk moeten worden gepositioneerd. Zo simpel als met glasvezels voor zichtbaar licht is het nu ook weer niet (Sience 257, p. 208).

Zou de Koemakhov-lens inderdaad aan de verwachtingen voldoen, dan zou zij een kleine revolutie in de rontgentechnologie teweeg kunnen brengen. In eerste instantie zou de werking van bestaande instrumenten, bijvoorbeeld bij de tumor-bestrijding en het materiaalonderzoek, er aanzienlijk door kunnen worden verbeterd. De meest intrigerende toepassing zou echter liggen op het gebied van de rontgenlithografie: het maken van gentegreerde scakelingen die tienmaal zo klein zijn als die welke nu met behulp van ultraviolet licht worden gemaakt.