Het Klimaat: een brede presentatie van 'multi-culti' kunst

Tentoonstelling: Het Klimaat. T-m 18 augustus in Stedelijk Museum De Lakenhal, Leiden. (Inlichtingen over andere tentoonstellingen die t-m 30 juni in het kader van de manifestatie Het Klimaat worden gehouden: Culturele Raad Zuid-Holland foon 070-3624961). Catalogusprijs (f) 19,50.

Bij het streven van het modernisme naar een universele culturele taal worden tegenwoordig steeds meer vraagtekens gezet met als positief gevolg meer ruimte en belangstelling voor andere culturen, zoals onder meer bleek uit de tentoonstelling Les Magiciens de la Terre die in 1989 in het Centre Pompidou in Parijs werd gehouden. De recente kennismaking met de kunst uit hostblok, wakkerde de discussie verder aan. Deze discussie is niet alleen in Europa actueel, in de Verenigde Staten heeft men er al een naam voor bedacht: multi-culti kunst.

De manifestatie Het Klimaat sluit aan bij deze ontwikkeling. Twee kunstwerken geven op subtiele wijze weer waar het om gaat. Op de tekening Emmigrant (1984) van de Marokkaan Nour-Eddine Jarram in de Haagse expositieruimte Stroom beweegt een man met een knapzak op zijn rug zich moeizaam voort door de grote kluiten aarde die aan zijn schoenen zitten. De Hongaar Zsolt Mesterhazy exposeert in De Lakenhal in Leiden twee brieven van het ministerie van Justitie, die laten zien hoe het de migrant in Nederland kan vergaan. In de eerste brief wordt Mesterhazy dringend verzocht om de diacritische tekens die bij de schrijfwijze van zijn naam horen te laten varen, want die zijn hier ongebruikelijk. In de tweede brief verlenen 'Wij Beatrix . . .' hem samen met 22 anderen de status van Nederlander, zonder diacritische tekens.

In het kader van Het Klimaat, georganiseerd door de Culturele Raad Zuid-Holland, zijn op diverse plaatsen in Nederland dertig tentoonstellingen georganiseerd van zeventig buitenlandse kunstenaars die minimaal een jaar in Nederland wonen en werken. De redenen om zich hier te vestigen lopen, zo blijkt uit de catalogus, nogal uiteen: politieke en persoonlijke redenen, een beurs om hier aan een academie te studeren, nieuwsgierigheid, toeval of ge(JHn 'vanwege het klimaat'.

Op de centrale tentoonstelling in De Lakenhal worden zeven kunstenaars gepresenteerd, waarvan de meesten ongeveer dertig jaar oud zijn. De installatie van de uit Engeland afkomstige Louise Sudell die genspireerd is op 18de-eeuwse, Leidse chirurgijnspraktijken en de schilderijen van de Australier Nicholas Kolenda die, onder invloed van de Amsterdamse wallen waar hij woont, nogal theatraal en broeierig van kleur zijn, zouden ook door een Nederlander gemaakt kunnen zijn. Zij onderscheiden zich nauwelijks van het gangbare aanbod in het Nederlandse kunstcircuit.

Van de Oosteuropeanen in deze selectie, Mesterhazy en de Joegoslaaf Svebor Krantz, is de laatste vooral gefascineerd door moderne reclametechnieken en de manier waarop je met behulp van de media mensen kunt manipuleren. Mesterhazy's loodzware kralengordijnen die in de ingangen naar de expositiezaal hangen, doen denken aan het IJzeren Gordijn. Dat gordijn bes niet meer, lijkt Mesterhazy te suggereren, de vrije uitwisseling tussen Oost en West is mogelijk, maar wie denkt dat hij daarvoor alleen maar een vederlicht vliegengordijn hoeft te passeren, komt bedrogen uit.

Zeevaarders Lucas Silawanebessy werd in 1949 op de Zuid-Molukken geboren, maar woont sinds zijn tweede jaar in Nederland. Onderwerp van zijn schilderijen en de wandschildering die hij voor de hal van het museum maakte is het Zuiderkruis, het orientatiepunt van zeevaarders op het zuidelijk halfrond. ige schilderijen hebben door het kleurgebruik - donkerblauw-groen met geel en rood - iets exotisch, maar de planetenstelsels van Silawanebessy zijn toch in de eerste plaats verbonden met de westerse abstracte kunst. Hij vindt, volgens de catalogus, het idee dat culturele wortels voor een kunstenaar belangrijk zouden zijn 'romantisch' en noemt als zijn voorbeelden twee meesters van de abstracte kunst, Mondriaan en Barnett Newman.

Is de confrontatie tussen twelturen bij Silawanebessy duidelijk in het voordeel van de westerse beslecht, bij de beeldhouwers Vinh Phuong en Hulya Yilmaz lijkt de uitkomst minder duidelijk, waardoor hun werk intrigerender is. Hun beelden vallen op door een gevarieerd en inventief materiaalgebruik. De Vietnamees Vinh Phuong ontvluchtte op twintigjarige leeftijd zijn land, de Turkse Yilmaz vestigde zich toen ze negen was met haar ouders in Nederland. Alleen in een werk van Vinh Phuong, een manshoog beeld van ijzer en gaas uit 1989, worden christelijke en boeddhistische vormen openlijk met elkaar geconfronteerd. Hoewel je bij de andere werken van hem en van Yilmaz de invloed van de andere cultuur niet precies kunt benoemen, voegt hun werk toch iets toe aan het westerse idioom. (Phuong en Yilmaz exposeren t-m 26 juni ook bij Galerie van Gelder in Amsterdam).

Hoe weinig wij eigenlijk weten van andere culturen blijkt uit het artikel dat de samenstellers van de helaas al afgelotentoonstelling van Nour-Eddine Jarram voor de catalogus schreven. Zij wilden aanvankelijk een expositie maken over kunstenaars die afkomstig zijn uit islamitische landen. Pas door gesprekken met kunstenaars uit Turkije, Marokko en Iran bleek hen hoe verschillend de invloed van de Islam in die landen is en dat, tot hun verrassing, de kunstacademies er op Westerse leest geschoeid zijn.

Het Klimaat is breed opgezet: behalve jonge kunstenaaren ook kunstenaars mee die al langer in Nederland wonen zoals Michel Cardena, Nan Hoover, Marina Abramovic, Veron Urdarianu en Thom Puckey. Door ook kunstenaars op te nemen uit westerse landen komt het probleem van een andere culturele achtergrond en onze reacties daarop echter minder duidelijk uit de verf. Aan de andere kant heeft deze brede opzet als voordeel dat Het Klimaat niet onmiddellijk in de hoek van de etnische minderheden en de zogenaamde allochtone kunst kan worden geplaatst met alle vooroordelen vandien.