Beyers Naude bezoekt Van den Broek; 'De Klerk stelt Zuid-Afrika teleur'

ZEIST, 13 JUNI. De Zuidafrikaanse dominee C.F. Beyers Naude heeft deze week in een onderhoud met minister Van den Broek van buitenlandse zaken gevraagd de sancties tegen Zuid-Afrika te handhaven.

Beyers Naude, ooit lid van de regerende Nationale Partij en van de conservatieve Afrikaner Br)derbond, nu vooraanstaand anti-apartheidsactivist met grote sympahtie voor het Afrikaans Nationaal Congres (ANC), vindt dat de landen van de Europese Gemeenschap veel te vroeg een begin hebben gemaakt met de ontmanteling van de strafmaatregelen tegen de blanke minderheidsregering in Pretoria. Hij twijfelt aan de bedoelingen van de Zuidafrikaanse regering en aan de integriteit van president De Klerk. Hij verwacht bovendien dat de politieke hervormingen in Zuid-Afrika ernstige vertraging oplopen en sluit een burgerog niet uit.

Volgens Beyers Naude heerst onder de meerderheid van de Zuidafrikaanse bevolking “een diep gevoel van teleurstelling en van twijfel” over het beleid van De Klerk. De president heeft verwachtingen gewekt die hij niet waarmaakt, verwachtingen over “wezenlijke en fundamentele hervormingen”. Beyers Naude s teleurgesteld dat de regering een aantal beloftes niet is nagekomen, zoals de vrijlating van alle politieke gevangenen, de terugkeer van ballingen en vlucingen en de afschaffing van alle omstreden veiligheidswetten.

“Ik heb nooit optimistische verwachtingen gehad dat de politieke veranderingen in Zuid-Afrika zo spoedig en zo succesvol zouden verlopen als velen, velen hadden verwacht. Ik heb de president de gelegenheid willen geven zijn integriteit te bewijzen. Maar door de ontwikkelingen in de afgelopen maanden ben ik me gaan afvragen in hoeverre hij die integriteit handhaaft en in hoeverre hij zelf stoffer is van machten binnen de Nationale Partij en van conservatieve elementen binnen de politie die eisen stellen waaraan De Klerk niet kan voldoen.”

Beyers Naude wijst daarbij op het optreden van de politie en de veiligheidsdiensten die volgens hem partij kiezen voor Inkatha en tegen het ANC. Hij haalt onderzoek aan waaruit blijkt dat het overgrote deel van het aanhoudende geweld in de zwarte woonoorden valt toe te schrijven aan aanhangers van de Inkatha Vrijheidspartij, de Zulu-beweging die rivaliseert met het Illustratief zijn recente uitlatingen van een voormalige majoor uit het Zuidafrikaanse leger, Nico Basson. Deze verklaarde eerder deze week tegenover enkele journalisten in Johannesburg dat het leger het geweld in de zwarte woonoorden opzettelijk aanwakkert door geld en wapens te leveren aan Inkatha. Hij sprak van “smerige trucjes” om het ANC te verzwakken en om de Nationale Partij van president De Klerk ook na afschaffing van aparthei het bewind te houden. Basson zei dat hijzelf twee jaar geleden 22.800 dollar per maand had gekregen om een soortgelijke geheime operatie in Namibie uit te voeren die bedoeld was om de bevrijdingsorganisatie Swapo te verzwakken.

De regering ontkent in alle toonaarden. Maar indien de verklaringen van Basson op waarheid berusten, betekent dat een nieuw bewijs voor de overtuiging van het ANC dat een 'derde macht' binnen het veiligheidsapparaat geweld tuszwarte organisaties probeert aan te wakkeren.

Beyers Naude sluit niet uit dat het geweld in de zwarte woonoorden, dat dagelijks tientallen doden eist, kan uitmonden in een regelrechte burgeroorlog. Volgens hem is het in eerste instantie alleen de regering die een einde kan maken aan het geweld. “De regering heeft de politieke en militaire macht om het geweld te stoppen. Maar als de regering dat niet wil, als bepaalde elementen binnen de regering er een geheime agenda op na houden, dan wordt het uiterst moeilijk om een burgeroo te voorkomen.”

Beyers Naude, oud-voorzitter van de Zuid-Afrikaanse raad van kerken en vooraanstaand anti-apartheidsactivist, was deze week op doorreis voor een kort bezoek in Nederland. Hij greep die gelegenheid graag aan om Van den Broek te spreken, temeer daar Nederland vanaf 1 juli voor een half jaar voorzitter is van de Europese Gemeenschap.

De EG-ministers van buitenlandse zaken besloten vorig jaar het investeringsverbod voor Zuid-Afrika op te heffen en gingen dit jaar rincipe over tot opheffing van een aantal handelsbeperkende maatregelen. Sancties mogen volgens Beyers Naude pas worden opgeheven als de Zuidafrikaanse regering duidelijke en onomkeerbare besluiten heeft genomen om apartheid af te schaffen, om een door het gehele volk gekozen constitutionele vergadering uit te schrijven die de nieuwe non-raciale grondwet moet opstellen en om plaats te maken voor een interimregering die toeziet op de constitutionele vergadering en op de verkiezingen die daaropvolgen.

Zover is het niet. De Zuidafrikaanse regering heeft zich bereid verklaard de apartheidswetten af te schaffen, maar voelt niets voor een door het gehele volk gekozen constitutionele vergadering en een interimregering. Beyers Naude heeft dan ook zijn twijfels: “Wat is het werkelijke doel van de regering? Wil ze tot een werkelijke democratie komen, of wil ze zoveel mogelijk van haar macht behouden?”